ولى بيش از «توحيد فطرى»، روى «توحيد استدلالى از طريق «سير در آفاق و انفس» و مطالعه در اسرار آفرينش زمين، آسمان، انسان گياهان، حيوانات، كوهها، درياها و ... تكيه مى‌كند.

قرآن در بيان صفات خدا بيان عميق و جالبى دارد، يعنى او را از آنچه در عالم امكان از صفات محدود و آميخته به نقص است مبرّا مى‌كند و مى‌گويد: «لَيْسَ كَمَثْلِهِ شَىْ‌ءٌ» هيچ چيز مانند او نيست». [٢]

و در آيه ٢٢ تا ٢٤ «سوره حشر» خداوند را چنين توصيف مى‌كند:

«او خداوندى است كه به جز او معبودى نيست، از اسرار درون و برون، پنهان و آشكار آگاه است، او بخشنده و بخشايشگر است، او خداوندى است كه جز او معبودى وجود ندارد، سلطان و حكمروا اوست، از هر عيب و نقصى منزه است، ايمنى بخش و نگاهبان و مراقب و پيروز و قاهر و بلند مرتبه و شايسته عظمت مى‌باشد، پاك و منزه است از اين شريكهايى كه براى او درست كرده‌اند، او خداوندى است ايجاد كننده، آفريننده، طرح كننده صورتها، صاحب نامها و صفات نيك، تمام موجودات زمين و آسمان تسبيح او مى‌گويد و او صاحب قدرت و داناست» [٣]

درباره توصيف علم خداوند مى‌گويد «اگر تمام درختان روى زمين قلم شوند و دريا با هفت درياى مركب گردد، با اين حال كلمات خدا تمام نمى‌شود (و قادر به نوشتن علوم او نخواهد بود) [٤].

در واقع اين بيان تصويرى است از بى‌نهايت ولى تصويرى با يك عدد «زنده» كه يك واقعيت اجمالى عظيم را با يك تجسّم فوق العاده قوى در فكر انسان منعكس مى‌سازد. و در مورد علم بى‌پايان خدا به همه چيز مى‌گويد «يَعْلَمُ خَائِنَةَ الْأَعْيُنِ وَ مَا تُخْفِى الصُّدُورٌ؛ از چشمهايى كه به خيانت گردش مى‌كنند آگاه و از اسرار درون سينه‌ها باخبر است» [٥].

[١]. سوره عنكبوت، آيه ٦٥.

[٢]. سوره شورى، آيه ١١.

[٣]. هُوَ اللَّهُ الَّذِى لَاإِلهَ إِلَّا هُوَ عَالِمُ الْغَيْبِ وَ الشَّهادَةِ هُوَ الرَّحْمنُ الرَّحِيمُ* هُوَ اللَّهُ الَّذِى لَاإِلهَ إِلَّا هُوَ الْمَلْكُ الْقُدُّوسُ السَّلَامُ الْمُؤمِنُ الْمُهَيْمِنُ الْعَزِيزُ الْجَبَّارُ الْمُتَكَبِّرُ سُبْحَانَ اللَّهِ عَمَّا يُشْرِكُونَ* هُوَ اللَّهُ الْخَالِقُ الْبَارِىُ الْمُصَوِّرُ لَهُ الْأَسْمَاءُ الْحُسْنى‌ يُسَبِّحُ لَهُ مَا فِى الَّسمواتَ وَ الْأَرْضِ وَ هُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ.

[٤]. سوره لقمان، آيه ٢٧.

[٥]. سوره غافر، آيه ١٩.