ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم- بیستونی، محمد) - الشيخ الطبرسي - الصفحة ٧٧ - تفسير

شرح لغات:

هنا لك- اشاره به مكان بعيد است.

احزاب- جمع حزب و آن به معنى جماعت است.

فواق- به معنى رجوع و بازگشت است.

تفسير:

خداوند از شكست كافران در جنگ «بدر» حكايت كرده و مى‌گويد:

(جُنْدٌ ما هُنالِكَ مَهْزُومٌ مِنَ الْأَحْزابِ‌) (لشكرى‌اند آنجا، شكسته خورده از احزاب) «قتاده» گويد: خداوند سبحان در مكه از شكست مشركان در جنگ خبر داده و تأويل آن در جنگ «بدر» بوقوع پيوسته است، و (هنالك) اشاره به جنگ بدر است، يعنى آنان كه اين سخن را گفتند از جمله كفارى هستند كه با پيغمبران جنگ كرده و شكست مى‌خورند، و تو اى پيغمبر بر عليه آنان يارى شده و غالب خواهى شد. و ايشان احزابى هستند كه در جنگ «خندق» با پيغمبر ما جنگ كردند، و وجه اتصال اين جمله به ما قبل خود اين است كه:

چگونه ايشان مى‌توانند به آسمانها صعود كنند در حالى كه از گروه‌هاى مختلفى هستند كه همواره در مقابل نهضتهاى انبياء شكست خورده‌اند.

(كَذَّبَتْ قَبْلَهُمْ‌) (تكذيب كرد پيش از ايشان) يعنى قبل از اين كفار:

(قَوْمُ نُوحٍ وَ عادٌ وَ فِرْعَوْنُ ذُو الْأَوْتادِ) (قوم نوح و عاد و فرعون صاحب ميخها) درباره لفظ (اوتاد) اختلاف شده كه اينك توجه مى‌كنيد:

١- «ابن عباس»، «قتاده» و «عطاء» گويند: مراد از ميخها بازيچه- هايى بود كه فرعون با آنها بازى مى‌كرد.

٢- «سدى»، «ربيع بن انس»، «مقاتل» و «كلبى» گويند: فرعون چون به كسى غضب و خشم مى‌كرد دستها و پاهاى او را با ميخ به زمين ميكوبيد و اين عذابى بود كه او اعمال مى‌كرد.