ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم- بیستونی، محمد) - الشيخ الطبرسي - الصفحة ٣١٢

اول در اثر پيروى كردن از هواى نفس و داخل شدن شبهه است كه موجب پوشيده شدن حجت شده و از ميان رفتن ارزش آن پيش انسان مى‌باشد.

دوم به جهت تقليد كردن است از آن كه دقت و نظر در امور را ترك كند.

سوم بخاطر سابقه داشتن اعتقاد فاسد ناشى از اشتباه مى‌باشد كه مانع از تجديد نظر بر اساس فكر و علم است.

سپس خداوند آنان را متنبه ساخته و فرمود:

(أَ فَلَمْ يَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ‌) (آيا سير نكردند در زمين) كه در جنبه‌ها و مناطق آن گذر كنند.

(فَيَنْظُرُوا كَيْفَ كانَ عاقِبَةُ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ كانُوا أَكْثَرَ مِنْهُمْ‌) (پس بنگريد چگونه بود سرانجام آنان كه بودند پيش از ايشان، بودند بيشتر از ايشان) از نظر عدد.

(وَ أَشَدَّ قُوَّةً) (و شديدتر از نظر قوه) يعنى از نظر نيرو عظيمتر و بزرگتر بودند.

(وَ آثاراً فِي الْأَرْضِ‌) (و از نظر آثار در زمين) كه داراى بناهاى عظيم و كاخهاى باشكوهى بودند.

«مجاهد» گفته: روى بزرگى هيكل و بدنشان چون روى زمين راه مى‌رفتند آثارى از خود به جاى مى‌گذاشتند. اين گروه چون معصيت خدا را كرده و باو كافر شدند و رسولان او را تكذيب كردند، خداوند نيز ايشان را هلاك كرده و در مقابل عذاب مستأصل كرد.

(فَما أَغْنى‌ عَنْهُمْ ما كانُوا يَكْسِبُونَ‌) (پس بى‌نياز نكرد از ايشان آنچه كه بودند كسب مى‌كردند) يعنى آنچه كه كسب كردند از بناها و اموال، بى‌نياز نكرد از ايشان چيزى از عذاب را.

برخى گفته‌اند: مقصود از اين كلام (فما اغنى) به معنى (چه چيز) است كه به اين صورت مى‌شود: (چه چيز از كسب آنان بى‌نياز كرد ايشان را)