یکی دیگر از ائمه جماعت نیز هر گونه بحث و کاوشی را در مسائل اعتقادی‌ غیر جایز می‌شمرد . ما در مقدمه جلد پنجم اصول فلسفه و روش رئالیسم موقف‌ شیعه را در این زمینه بیان کرده و توضیح داده‌ایم .
اهم مذاهب کلامی - همانطور که قبلا اشاره شد - عبارت است از شیعه ، معتزله ، اشاعره ، مرجئه . برخی ، مذهب خوارج و مذهب باطنیه یعنی مذهب‌ اسماعیلی را نیز جزء مذاهب کلامی اسلامی به حساب آورده‌اند [١] . ولی از نظر ما هیچیک از این دو مذهب را جزء مذاهب کلامی اسلامی نمی‌توان آورد .
اما خوارج بدان جهت که هر چند عقاید خاصی در اصول دین ابراز داشتند و شاید اولین مسائل اصول دینی از طرف آنها طرح شد ، یعنی آنها بودند که‌ پاره‌ای عقاید در مورد امامت و کفر فاسق آوردند و منکر آن عقاید را کافر دانستند ، ولی اولا یک مکتب فکری و استدلالی به وجود نیاوردند و به‌ عبارت دیگر آنها یک نظام فکری در جهان اسلام نیافریدند و ثانیا از نظر ما شیعیان انحرافات فکری خوارج در حدی است که مشکل است بتوان آنها را د ر زمره مسلمین به حساب آورد . چیزی که کار را آسان می‌کند این است که‌ خوارج منقرض شدند و تنها یک فرقه آنها که " اباضیه " نامیده می‌شوند کم و بیش پیروانی دارند . اباضیه معتدلترین فرق خوارج بودند و به همین‌ دلیل تاکنون منقرض نشده‌اند .
باطنیه نیز آن قدر در اندیشه‌های اسلامی بر اساس باطنیگری دخل و تصرف‌ کرده‌اند که می‌توان گفت اسلام را " قلب " کرده‌اند .

[١] المذاهب الاسلامیین عبدالرحمن بدوی ، جلد اول ، صفحه . ٣٤