اختلاف نظرها به فقه شیعه حیات و حرکت داده است . پس مطلق اختلاف ، محکوم نیست . اختلافی محکوم است که ناشی از سوء نیت و غرضرانی باشد و یا در مورد مسائلی باشد که راه اصلی مسلمین را از یکدیگر جدا می‌کند مانند مسأله امامت و رهبری، نه مسائل فرعی و غیر اصلی. اما بررسی تاریخ فکری مسلمین و اینکه چه اختلافاتی از سوء نیتها و غرضرانیها و تعصبها ناشی شده و چه اختلافاتی لازمه طبیعی تفکر عقلی مسلمین‌ بوده است ، و هم اینکه آیا همه مسائل کلامی را باید جزء مسائل اصلی و همه‌ مسائل فقهی را جزء مسائل غیر اصلی به شمار آورد ، و یا ممکن است مسأله‌ای‌ کلامی از این نظر اصالت نداشته باشد و مسأله‌ای فقهی اصالت داشته باشد ، بحثهایی است که از عهده این درس خارج است . قبل از آنکه به نقل مذاهب کلامی بپردازیم لازم است به یک جریان در جهان اسلامی اشاره نمائیم و آن اینکه گروهی از علماء اسلامی از اصل با کلام‌ یعنی بحث عقلی در مسائل اصولی اسلامی ، مخالف شدند و آنرا " بدعت " و حرام دانستند . اینها به نام " اهل حدیث " معروفند . احمد بن حنبل که‌ یکی از ائمه فقهی اهل تسنن است در رأس " اهل الحدیث " قرار دارد . حنابله به طور کلی با کلام اعم از کلام معتزلی یا اشعری ، چه رسد به شیعی‌ مخالفند و به طریق اولی با منطق و فلسفه مخالفند . این تیمیه حنبلی که از شخصیتهای برجسته دنیای جماعت است فتوا به حرمت کلام و منطق داده . جلال‌ الدین سیوطی نیز که اهل الحدیث است کتابی دارد به نام " صون المنطق و الکلام عن المنطق و الکلام " . مالک بن انس