در جاى ديگر مى‌فرمايد:
«اسلام مى‌خواهد، انسان را يك انسانى بسازد، جامع، يعنى رشد به آن‌طور كه هست، بدهد، از حظّ طبيعت دارد، رشد طبيعى به‌او بدهد، ... حظّ روحانيت دارد، رشد روحانيت به‌او بدهد». «١» اما تعليم، تنها به جنبه عقلانى و فكرى انسان مى‌پردازد و با پرورش آن قدرت يادگيرى و ابتكار فرد را بالا برده و نيروى فكرى او را شكوفا مى‌سازد.
شهيد مطهرى (ره) در اين باره مى‌نويسد:
«هدف معلّم ... اين است، كه نيروى فكرى متعلّم را پرورش و استقلال بدهد، و قوّه ابتكار او را زنده كند». «٢» ٣- نظرى و عملى بودن: تعليم جنبه نظرى دارد، زيرا سبب رشد فكرى و ذهنى يادگيرنده مى‌گردد، و سطح آگاهيهاى او را افزايش مى‌دهد. بنابراين، به عنوان مقدمه عمل است، نه خود عمل.
امام خمينى (قدس سره) در اين زمينه مى‌فرمايد:
«تحصيل وسيله است از براى تربيت». «٣» اما تربيت جنبه عملى دارد، يعنى مربى بايد با استفاده از روشهاى تربيتى مناسب كارى كند، كه متربى بر اساس آگاهيهاى خود عمل كند واستعدادهاى ذاتى‌اش را به فعليت رسانده، در عمل شكوفا سازد.
امام خمينى (قدس سره) مى‌فرمايد:
«خداى تبارك و تعالى، انبيا را مأمور فرمودند، كه اينها بيايند، و تربيت كنند، اين انسان را كه برسد، به آن مراتب مافوق طبيعت و هر چيزى كه در او قابليت هست، فعليت پيدا كند، و تربيت يك تربيت الهى بشود». «٤» ٤- شرايط: شرايط تربيت بمراتب از تعليم مشكلتر است، چون تربيت از ظرافت،