ادوار فقه ( فارسي )

2 - مدخل مشتمل بر 1 - قانون و چگونگى حدوث آن

2 - علت غائى ايجاد قانون ضرورت وجود قانون - فوائد پنجگانه قانون - فعل و انفعال قانون و اجتماع - اقتضاء اجتماع ، طبعى انسانست - مساعدت و معاضدت در اجتماع ، ضروريست - تفسير « عدل » در كلمات بزرگان - قانون بايد الهى باشد - اثبات لزوم شريعت بطريق حكيمان - اعتراض بر دليل حكماء - تحقيق مؤلف در طريق اثبات قانون الهى - كاملترين غرض از وضع قانون در نظر مؤلف و بيان « كمال اول » و « كمال دوم » براى اجتماع - اجتماع جز از راه قانون الهى بكمال لائق نميرسد - فقه اسلام ، سعادت حقيقى افراد و كمالات ثانوى اجتماع را تأمين مىكند

3 - علّت فاعلى قانون امورى كه رجحان قانون الهى را افاده مىكند مزاياى قانون الهى - اجتماع چنان كه وضع اصل قانونرا ايجاب مىكند سنخ برخى از قوانين را نيز اقتضاء دارد - اثبات پيغمبرى و قانون الهى از راه « لطف »

4 - علّت مادّى قانون موادّ اوليه فقه

5 - علّت صورى قانون

4 - مباحث اصلى مشتمل بر 1 - تقسيم اصول دوره هاى فقه به دو دوره 1 - دور تشريع 2 - دور تفريع ، وقوع تفقّه و تفريع در دور و تشريع و شواهدى براى آن

مراحل سه گانه صدور و ابلاغ

احكام تأسيسى و امضائي

2 - تشريع يا صدور احكام مشتمل بر دو عنوان 1 - از بعثت تا هجرت به اين اجمال درجات و مراحل بعثت تحقيق در نخستين روز بعثت - نخستين سوره نازله - وضو و نماز - نمازگزاران سه سال اول اسلام - احكامى كه مهاجران ، در حبشه آن را بر شمرده اند - آشكار شدن نماز و طواف - معراج و اقوال مربوط به آن - وجوب نمازهاى پنجگانه در شب معراج - نماز شب در صدر اسلام - نماز جمعه و زمان اقامه آن - چند حكم ديگر اسلامى كه بيشتر از هجرت صدور يافته - روش تبليغ نخستين مبلغان اسلام در مدينه - آداب داخل شدن بدين اسلام - قضيه وليد بن مغيره - برخى از احكام كه در سوره هاى مكى مىباشد - سوره هاى مكى - فائده دانستن سوره هاى مكى و ترتيب آنها

2 - از هجرت تا رحلت به اين اجمال سختگيرى مشركان بر اهل اسلام - وفات خديجه پيش از وجوب نماز ميت بوده است - غيبگويى پيغمبر راجع بعهدنامه مشركان - مشورت مشركان براى كشتن پيغمبر ( ص ) نمازها در مكه دو ركعت بوده است - ورود پيغمبر بمدينه و ساخته شدن مسجد - نخستين خطبه نماز جمعه - دومين خطبه پيغمبر ( ص ) در مدينه

احكام صادر در مدينه حكم ديه و قصاص - طرز قصاص و ديه در اعراب جاهلى - قصاص و ديه در يهود - قصاص و ديه در اسلام - قصاص موجب حيات است - استدلالى لطيف به آيه من احيى نفساً - حكم قتل عمد و قتل خطا - نماز حضرى - نخستين نمازى كه در آن قصر به عمل آمده است - تحقيق درباره لغت صلوة - صلوة در جاهليت و در اديان پيش - آيات مربوط به نماز

ميراث - چگونگى ميراث در جاهيت - ميراث بمعاهده و حلف - ثوارث بمؤاخات و نسخ حكم آن

اذان نماز كيفيت اذان - فصول اذان و اقامه

نماز ميت روز عاشورا - چگونگى حكم قبله - آيات مربوط به قبله

روزه ماه رمضان - روزه در جاهليت و در اديان و ملل ديگر - چگونگى روزه در اسلام - حكم روزه در سفر و منشا اختلاف در رخصت و عزيمت بودن آن - آيات مربوط به روزه در اسلام - قول به اينكه هر كس اول ماه را حاضر باشد روزه تا آخر ماه بر او واجب مىشود هر چند در بين ، مسافر شود - احكامى مربوط به روزه - اعتكاف - نماز عيد - زكات فكر

جهاد مراحل سه گانه در راه دعوت و حفظ و نشر آن - دين مقدس اسلام در آغاز دعوت - تهمتهاى مشركان بر دعوت و بر صاحب آن - مهيا شدن زمينه براى صدور حكم قتال - حكم قتال در اسلام و منظور حقيقى از آن - آياتى راجع به قتال و موارد و حدود آن - حكم قتال در ماههاى حرام - احكام ششگانه مربوط بقتال - بيان فلسفه اذن قتال در قرآن مجيد

نماز عيد اضحى - نخستين قربانى در عيد اضحى

وصيّت - آيات مربوط به وصيت - وصيت در اسلام - آيه وصيت از لحاظ نسخ - اشاره بفلسفه تشريع وصيت ، ارث - ثلث - سهقسم نزديكان انسان بحسب تكوين و تشريع - لزوم رعايت طبقات اقرباء در تقسيم تركه - حد « معروف » در وصيت - مقدار مورد وصيت هر چه كمتر باشد بهتر است - حد « خير » در وصيت

حكم رجم - حكايت رجم مرد و زن يهودى - مأخذ فقهى آن

حد سارق - نخستين كسى كه در اسلام بواسطه سرقت دستش بريده شده است

نماز خوف - مناسبات صدورى آن - كيفيت نماز خوف و اقوال در آن

حكم تيمّم - اقوال در كيفيت تيمم

حرمت خمره - معنى خمر به حسب لغت - آيات مربوط به حكم فقهى « خمر » - مناسبات صدورى حرمت خمر - كلمه « اثم » در قرآن مجيد بمعنى خمر به كار رفته - احتمال اينكه حكم حرمت خمر از احكام مكى باشد - قصه اعشى و چند بيت از قصيده او

نماز خسوف

مسئله حجاب و جواز ازدواج با زن مردى كه پسر خوانده است - اسلام دين برادرى و برابريست - پاسخ مسيحيان مغرض در قصه زيد و زينب فلسفه ازدواج پيغمبر ( ص ) با زينب

حدّ قذف - زمان صدور حكم آن - خاص بودن سبب ، علت تخصيص حكم عامّ نمى شود

حكم حج - تاريخ ساخته شدن مكّه - احترام خانه كعبه قبل از اسلام - نخستين بار كه خانه كعبه پوشش يافته است - تعليم افعال و احكام حج - تعليم زمان حج - تعليم مشاعر و مناسك حج - لزوم توجه مسلمين بفلسفه عاليه حج - اشاراتى بمقاصد عاليه و منافع تاليه حج - پيغمبر ( ص ) پيش از هجرت حج ميگزارده است

نماز استسقاء

ظهار - ظهار در جاهليت بمنزله طلاق بوده - اول مظاهره در اسلام و صدور حكم ظهار - كفاره ظهار

ايلاء - در عرب جاهلى بايلاء طلاق واقع مىشده - در اسلام بايلاء طلاق محقق نمى شود

لعان - سبب نزول حكم ملاعنه - زمان صدور اين حكم - نخستين ملاعنه در اسلام

حد زنا - آداب جاهليت نسبت بزنان ناپارسا - زنان پرچمدار بدكار - حكم رجم در قرآن مجيد - سنّت قولى و فعلى در باره رجم - طرز رجم محصن

نماز قضاء - حكم قضاء و مناسبات صدورى آن - قضيه فوت نماز پيغمبر ( ص ) و اصحاب - اقوال در اين باره - مسئله قضاء نماز و مسئله سهو نبى و عقائد علماء قرون اوليه اسلام درباره اين دو موضوع عقيده شيخ صدوق عقيده محمد بن وليد استاد شيخ صدوق - عقيده شيخ مفيد - اشكال جبائى بر شيعه راجع بنقيه و پاسخ آن - عقيده مجلسى و مسئله قضاء و سهو نبى - عصمت انبياء عليهم السلام - محال بودن سهو نبى - عقيده سيد مرتضى در سهو و نسيان - فرق ميان قضاء نماز و سهو - چند حكم فقهى كه باستناد اخبار سهو نبى مورد فتوى علماء عامّه واقع شده است

قسامه - فرق ميان قتل عمد قتل خطا در قسامه - زمان صدور حكم قسامه

نماز كشوف - حكم نماز خسوف و كسوف - جلوه حقّ و حقيقت در مسئله كسوف

زكات - زكات در امم سابقه و در عرب جاهلى - احتمال مكّى بودن حكم زكات - زمان صدور حكم زكات - متعلق زكات - مواردى از اختلاف در مسئله زكات - حكم تصليه بر مؤدّى زكات - جواز صلوة و سلام بر آل پيغمبر - اصحاب سواري

حكم ربا - رباخواران مكّه و مدينه پيش از اسلام - رباخوارى فقهى آن - سفارش درباره زنان و رعايت حقوق ايشان - سفارش درباره بندگان - حقوق زن و مرد بر يكديگر - احكام فقهى كه پيغمبر ( ص ) در خطبه هنگام فتح مكّه در سال هشتم هجرى فرموده است ، محو تصاوير

خاتمه دور صدور و تشريع سوره هاى مدنى قرآن مجيد و اختلاف علماء در عدد آنها - سوره هاى « مكّى » و « مدنى » و « مختلف فيه » بنقل سيوطى - جهات فرق ميان سوره هاى مكّى و مدنى - عدد سوره ها و آيات و كلمات و حروف قرآن مجيد

1 - عهد اول يا عهد صحابه اقوال در تعريف صحابى و عدّه و مدّه ايشان - زمان وفات آخرين صحابى - عهد صحابه در اين كتاب تا سال چهلم مىباشد حالت عمومى در عهد صحابه - پيدا شدن اختلاف در خلافت امورى راجع بفقه كه در دوره خليفه اول رخ داده جمع آورى قرآن مجيد - كيفيت جمع قرآن - كسانى از صحابه كه قرآن مجيد را جمع كرده اند

سنت و روايت آن و استناد بسنت و حديث معانى سنت بحسب لغت و اصطلاح - عللى كه براى منع از جمع حديث تصور شده - نخستين تأليف در اسلام - كتاب حديث على عليه السلام و برخى از كلمات آن - جلوگيرى در خليفه اول از تدوين حديث - نظر مؤلف درباره تدوين حديث در زمان پيغمبر ( ص ) - دلائل لزوم جمع و تدوين حديث - امتياز اسلوب قرآن و حديث - مطالب سه گانه راجع بحديث - استشهاد درباره حديث

نمونه هايى از موارد اختلاف احكامى در عهد صحابه با عصر پيغمبر مسئله سه طلاق - مسئله متعه حجّ و نساء - روايات درباره جواز متعه - حكم متعه نسخ نشده است - تحريم متعه از احكام خليفه دوم مىباشد - كسانى از صحابه كه بر اين حكم اعتراض كرده اند - گفته مأمون خليفه عباسى درباره متعه - افزودن يك جمله بر جمله هاى اذان - اسقاط يك جمله از جمله هاى اذان - اسقاط سهم مؤلفه از سهام زكات - اسقاط سهم ذو القربى از سهام خمس - تكبيرات نماز جنازه

نقل اعتراضات برخى از علماء اهل تسنن بر عمل برأي

پديد آمدن عنوان « فقاهت » و معروف شدن كسانى در عهد صحابه بدين عنوان - مدارك فقهى در عهد صحابه - فقهاء زمان خلفاء - استعمال كلمه « اجتهاد » در عهد صحابه بمعنى استنباط احكام - مراجع فتوى در مدينه - مقام سلمان فارسى در علم فقه - مقام فقهى أبو رافع

خصوصيّات عهد صحابه

3 - در موارد اختلاف شخصى وجود داشته كه عظمت علمى او مورد اتفاق بوده است - فضيلت على ( عليه السلام ) و اعتراف همه صحابه به مقام علمى آن حضرت - نمونه هايى از بازگشت خلفاء ، بويژه خليفه دوم ، بگفته على عليه السلام - اقضى بودن على - نمونه هايى از قضاياى على ( ع )

4 - عمل به رأى و استشاره - عنوان اجماع در عهد صحابه

5 - تأليف كتاب در عهد صحابه - كتب عهد صحابه

8 - اطلاق كلمه « اجتهاد » در عهد صحابه بر نظير معنى مصطلح موارد استعمال لفظ اجتهاد

9 - ممنوع شدن اشخاصى از افتاء يا محدود شدن فتوى

10 - پيدا شدن خوارج و فقه و فقهاء ايشان - چگونگى فقه خوارج - چند تن از فقيهان خوارج - برخى از مشاهير خوارج - برخى از فتاوى خوارج - طرز استدلال يكى از خوارج بر احكام فقهي

خاتمه عهد صحابه و ختم جلد اول كتاب

ادوار فقه ( فارسي ) - شهابی، محمود - الصفحة ٣٨٧ - خاتمه دور صدور و تشريع سوره هاى مدنى قرآن مجيد و اختلاف علماء در عدد آنها - سوره هاى &#١٧١ مكّى &#١٨٧ و &#١٧١ مدنى &#١٨٧ و &#١٧١ مختلف فيه &#١٨٧ بنقل سيوطى - جهات فرق ميان سوره هاى مكّى و مدنى - عدد سوره ها و آيات و كلمات و حروف قرآن مجيد

٤ - طبقهء سعد ( ظاهرا سعد بن عبد الله اشعرى قمى مراد است كه به تصريح نجاشى حضرت ابو محمّد عسكرى ( ع ) را ملاقات كرده و در سال ٣٠١ هجرى قمرى وفات يافته است ) .
٥ - طبقهء احمد بن محمد بن عيسى .
٦ - طبقهء ابن ابى عمير .
طبقه بندى سيم مجلسى اول ( ملا محمّد تقى متولد به سال يك هزار و سه ١٠٠٣ و متوفى در سال يك هزار و هفتاد ١٠٧٠ هجرى قمرى ) در شرح مشيخهء كتاب « فقيه من لا يحضره الفقيه » به طورى كه از وى نقل گرديده است طبقات را دوازده طبقه قرار داده و به قرار زير آنها را آورده است :
١ - طبقهء شيخ طوسى و نجاشى و اضراب اين دو .
٢ - طبقهء شيخ مفيد و ابن غضائرى و امثال ايشان .
٣ - طبقهء شيخ صدوق و احمد بن محمد بن يحيى و اشباهشان .
٤ - طبقهء شيخ كلينى و امثال او .
٥ - طبقهء محمد بن يحيى و احمد بن ادريس و علىّ بن ابراهيم و نظائر آنان .
٦ - طبقهء احمد بن محمد بن عيسى و محمد بن عبد الجبّار و احمد بن محمد بن خالد و اقران ايشان .
٧ - طبقهء حسين بن سعيد و حسن بن على وشاء و امثال ايشان .
٨ - طبقه محمد بن ابى عمير و صفوان بن يحيى و نضر بن سويد و نظائرشان .
يا اين كه طبقهء هشتم اصحاب موسى بن جعفر ( ع ) .
٩ - طبقهء اصحاب ابى عبد الله الصادق ( ع ) .
١٠ - طبقهء اصحاب ابى جعفر الباقر ( ع ) .
١١ - طبقهء اصحاب على بن الحسين ( ع ) .