ادوار فقه ( فارسي ) - شهابی، محمود - الصفحة ٣٧٣ - خاتمه دور صدور و تشريع سوره هاى مدنى قرآن مجيد و اختلاف علماء در عدد آنها - سوره هاى ١٧١ مكّى ١٨٧ و ١٧١ مدنى ١٨٧ و ١٧١ مختلف فيه ١٨٧ بنقل سيوطى - جهات فرق ميان سوره هاى مكّى و مدنى - عدد سوره ها و آيات و كلمات و حروف قرآن مجيد
بعد ، سورهء و العاديات . بعد ، سورهء المعوّذتين . با هم و آخرين چيزى كه از آيات قرآن نزول يافته است آيهء * ( لَقَدْ جاءَكُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِكُمْ عَزِيزٌ عَلَيْه ما عَنِتُّمْ . . ) * تا آخر سوره » بوده است و به قولى آخرين آيهء نازل شده ، آيهء * ( الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمُ الإِسْلامَ دِيناً ) * بوده و اين قول موافق صريح روايت صحيح ، ثابت مىباشد و نزول اين آيه در غدير خم هنگام نصّ بر خلافت امير المؤمنين على عليه السلام بوده است و به قولى آخرين آيه ، آيهء * ( وَاتَّقُوا يَوْماً تُرْجَعُونَ فِيه إِلَى الله ) * بوده است .
« ابن عباس گفته است : هر گاه جبرئيل بر پيغمبر ( ص ) وحى مىآورد بوى مىگفت :
اين آيه را در فلان موضع از فلان سوره بگذار پس چون آيه * ( وَاتَّقُوا يَوْماً تُرْجَعُونَ فِيه إِلَى الله ) * را نازل ساخت گفت : آن را در سورهء « البقره » بگذار .
« ابن مسعود گفته است قرآن بامر و نهى و تحذير و تبشير نزول يافته و جعفر بن محمد عليهما السلام گفته است : « نزّل القرآن به حلال و حرام و فرائض و قصص و اخبار و ناسخ و منسوخ و محكم و متشابه و عبر و امثال و ظاهر و باطن و عام و خاص » قرآن را حلال و حرام و فرائض و احكام و قصص و اخبار و ناسخ و منسوخ و محكم و متشابه و پند و عبرت و مثل و ظاهر و باطن و عام و خاص مىباشد و بدينها نازل گشته است » .
ابن نديم در كتاب « الفهرست » خود از مصاحف مختلف ، از قبيل مصحف عبد الله بن مسعود و ابيّ بن كعب ، و غير ايشان ، ترتيب سوره هاى قرآن را به ترتيبى كم و بيش مختلف نقل كرده كه بيان آنها در اينجا منظور نيست از جمله در بارهء سوره هاى مكَّى و مدنى چنين افاده كرده است : « ابن جريج از عطاء خراسانى از ابن عباس نقل كرده كه ابن عباس گفته است هشتاد و پنج سوره در مكه و بيست و هشت سوره در مدينه نزول يافته است .
سوره هايى كه در مدينه نازل شده به ترتيب نزول عبارت است از البقره ، الانفال الأعراف ، آل عمران ، الممتحنه ، النّساء ، اذا زلزلت ، الحديد ، الَّذين كفروا ،