قراضه طبيعيات - ابن سينا - الصفحة ٥ - ٢- مصنف كتاب
آنان باشد تا اختلاف عصر تأليف و بعد زمانى ميان دو مؤلّف [١].
٥- طرز طرح مسائل و ترتيب و روش بحث و استدلال و دقت و تحقيق در آنها با شيوه معهود شيخ رئيس تفاوت دارد يعنى طريق تحليل و تعليل شيخ از آنچه در اين كتاب ديده ميشود عميقتر و استوارتر است.
٦- مؤلّف قراضه طبيعيّات بمذهب غائى معتقد است و هر چند آثار اين مذهب در مصنّفات شيخ رئيس نيز وجود دارد ولى مذهب غائى شيخ تا اين حد عامّ و جازم و راسخ نيست.
٧- در بعض مسائل ميان آراء شيخ رئيس چنانكه در مصنّفات او ملاحظه ميشود با آنچه در اين كتاب آمده اختلاف يا تناقض وجود دارد، مثلا رأى مؤلّف قراضه طبيعيّات در باب جنبيدن گوش حيوانات گوشدار
[١] - سبب ديگر در اختلاف اسلوب تحرير و كهنه نمودن بعض تاليفات نسبت بشيوه بيان زمان تاليف آنها ظاهرا عادتى بوده كه بعضى از مؤلفان در استعمال كلمات فارسى نامألوف داشتهاند. شهمردان بن ابو الخير در انتقاد اين دسته از مصنفان در كتاب روضة المنجمين گويد: «و از همه طرفهتر آنست كه چون كتابى بپارسى كنند گويند: از بهر آن بدين عبارت نهاديم تا آن كس كه تازى نداند بىبهره نماند. پس سخنهائى همىگويند درى ويژه مطلق كه از تازى دشوارترست و اگر سخنهاى متداول گويند دانستن آسانتر بود.» (رش: آقاى دكتر مهدى بيانى، نمونه سخن فارسى ص ١٧١). نيز رش: شهمردان بن ابو الخير، نزهتنامه علائى، نسخه خطى كتابخانه مجلس شوراى ملى ايران شماره ٧٨٤ ص ١٤- اين امر نيز واضح است كه انشاء كتاب بر حسب موضوع آن فرق و تفاوت پيدا مىكند چنانكه مثلا سفرنامه حكيم ناصر با آنكه پيش از زاد المسافرين و جامع الحكمتين و وجه دين او نوشته شده از حيث شيوه و سبك جديدتر از آن تاليفات مىنمايد.