هيئت نيز چيزهايى آورد كه پيش از او نبود، و در اوقليدس شبهه‌ها آورد، و در ارثماطيقى خواص نيكو، و در موسيقى مسايلى كه پيشينيان از آن غافل مانده بودند، و كتاب معروف به شفا را به پايان رساند بجز دو كتاب نبات و حيوان را، و آنها را در سالى كه علاء الدوله آهنگ شاپور خواست كرد در راه به پايان برساند و نيز كتاب النجاة را در راه به پايان رسانيد.

و به علاء الدوله اختصاصى بهم زد و از نديمان او شد، تا آنكه علاء الدوله آهنگ همدان كرد و شيخ به همراهى او بيرون رفت و شبى در برابر علاء الدوله سخن از خللى رفت كه در تقويم‌هاى معمول بنا بر ارصاد قديم بود و امير شيخ را فرمان داد كه اين ستارگان را رصد كند و هر چه مال در خور اين كار بود به او داد و شيخ بدان كار آغاز كرد، و مرا همّت‌گماشت كه آلات اين كار را آماده كنم و سازندگان را استخدام كنم تا آنكه بسيارى از آن مسائل آشكار شد، اما به واسطه بسيارى سفرها و عوايق كار رصد خلل يافت.

شيخ در اصفهان كتاب العلائى را گرد آورد. و از شگفتى‌هاى كار شيخ اين بود كه من بيست و پنج سال همراه وى و در خدمت او بودم و هرگز نديدم كه چون بر كتاب تازه‌اى مى‌نگرد بر سراسر آن بنگرد، بلكه بر جاهاى دشوار آن و مسائل مشكل آن مى‌نگريست تا ببيند گرد آورنده آن در آن چه گفته است، و بدين گونه اندازه آن در دانش و پايه آن در فهم بر وى روشن مى‌شد.

روزى شيخ در برابر امير نشسته بود و ابو منصور جبايى حاضر بود و در لغت مسئله‌اى پيش آمد. شيخ آنچه از آن در برداشت گفت. ابو منصور رو به او