٢- كيفيت صدور اشياء از واجب الوجود [١]، وى در اين بحث با اشارتى به قاعده الواحد در صدد نفى اوليت، چگونگى تخصّص ايجاد به وقت، چگونگى ربط حادث به قديم يا متغير به ثابت، و بالاخره به بيان سلسله عقول و نفوس و تكوّن عنصريات همّت مى‌گمارد.

در پى بحث از عالم عنصريات، سير كلام وى به بحث «شر» و چگونگى ورود آن در قضاء اليه معطوف مى‌شود كه در همين جا وى نظريه ابداعى‌ [٢] خود را در ذاتى بودن شرّ در نظام عالم ابراز مى‌دارد؛ بنا به تفسير وى شرّ از لوازم ايجاد و سلسله موجودات است، زيرا با قبول سلسله موجودات در نظام علّى، سرانجام هر موجودى فاقد مرتبه‌اى از كمال است، و اين به منزله ظهور شرّ در آن موجود است؛ پس شرّ اعتبار شده به حسب يك موجود مى‌باشد نه نسبت به كلّ سلسله؛ بنا بر اين شرّ، نسبى بوده و حقيقى نيست.

٣- بحث معاد و نبوت؛ آغاز سخن وى درين بخش با تحليل بحث سعادت و شقاوت شروع مى‌گردد و سپس با تبيين اصول پنجگانه‌اى به بحث اثبات معاد به طور مطلق مى‌رسد؛ در اين جا وى به چگونگى احوال نفوس مختلف بشرى و مراتب گوناگون آن در معاد يا سراى پس از مرگ اشاره مى‌كند.

در پايان اين بخش گفتار وى صبغه‌اى كلامى مى‌يابد و او از مباحث اثبات نبوّت، و ارزش شريعت و كمال آن سخن مى‌گويد. آموزه همين فصول بعدا مورد توجه حكمايى چون خيام، خواجه نصير الدين طوسى و حتى‌

[١] . فصل ١٠ از مقاله سوم شرح اسفراينى‌

[٢] . برخى بر اين باورند كه نظريه وى تقريرى از نظريه رواقيون است.