در اينجا بايد يادآور شد كه توجّه حكماى متأخّر مانند نراقى به متقدّمان به معنى آن نيست كه اينان خود را دست بسته تسليم آنان مى‌كردند و يا فقط گفتار آنان را تكرار مى‌نمودند بلكه بر عكس چنان كه شيوه اهل علم است گفتار گذشتگان را منبع و اصل انديشه خود قرار مى‌دادند و جاى جاى، بر افكار آنان خرده مى‌گرفتند تا علم و دانش هر چه بيشتر پاك‌تر و مصفّاتر گردد. مثلا ملّا مهدى نراقى در جايى بطور صريح مى‌گويد:

«گمان مبر كه من جمودى بر پذيرفتن فرقه‌اى خاص از صوفيان و اشراقيان و مشّائيان دارم، بلكه در يك دست من برهانهاى قاطع و در دستى ديگر، قطعيّات صاحب وحى و حامل قرآن است؛ و پيشواى من اين حقيقت است كه، واجب الوجود داراى شريف‌ترين نحوه صفات و افعال است و من خود را ملزم به اين ادلّه قاطعه مى‌دانم هر چند كه با قواعد يكى از اين گروههاى ياد شده مطابقت نداشته باشد.» او در جاى ديگر مى‌گويد:

«اين بود آنچه كه در توجيه كلام برهان ابن سينا ياد كردم اگر مراد او همين است فبها المطلوب و گر نه آن را رد مى‌كنيم و گوش به آن سخن فرا نمى‌دهيم؛ زيرا بر ما واجب نيست كه آنچه در بين الدفّتين شفا و برهان آمده قبول و تصديق نمائيم.» اين دوره كه امتداد زمانى آن به چهار صد سال بالغ مى‌گردد و به دوره حكمت اشتهار دارد و بزرگان آن را اصحاب حكمت متعاليه مى‌خوانند از ادوار بسيار درخشان فلسفه اسلامى است زيرا در اين دوره حكيمان كوشيده‌اند از جهتى از ميراث اساطين حكمت باستان همچون سقراط و افلاطون و ارسطو و شارحان ارسطو همچون ثامسطيوس و اسكندر افردويسى حد اكثر بهره‌بردارى را به كنند و با كمك از منقولات شيخ يونانى يعنى پلوتاينوس (پلوتن) كه نزد آنان به عنوان اثولوجياى ارسطو شناخته شده بود، خشكى فلسفه را با عرفان ذوقى چاشنى بزنند و از جهتى ديگر آراء و انديشه‌هاى‌