حل المسائل الهداية في النحو - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٩٩ - در جملات زير انحاء و انواع تقدم مرجع ضمير را معين كنيد

ذكرش به ميان آمده دلالت كند اعم از آنكه غائب لفظا بوده يا معنا و يا حكما باشد.

٤- همانطورى كه در جواب شماره (٣) به آن اشاره كرديم مرجع ضمير غائب يا لفظا مقدم بوده مانند آنچه در فرموده امير المؤمنين عليه السّلام آمده: اذا ارذل اللّه عبدا حظر عليه العلم (هرگاه خداوند بنده‌اى را پست كند علم و دانش را از او مضايقه نمايد)

شاهد در ضمير « عليه » است كه به عبد راجع است و آن لفظا مقدّم شده.

و يا معنا مانند فرموده حق‌تعالى: اعدلوا و هو اقرب للتّقوى‌ ( عدالت كنيد در حاليكه آن به تقوى نزديك‌تر است).

شاهد در ضمير « هو » است كه مرجعش معنا مقدّم است و آن « عدل » است كه از معناى « اعدلوا » فهميده مى‌شود.

و يا حكما مقدم مى‌باشد مانند آنچه در فرموده حق‌تعالى آمده است: و لابويه لكل واحد منهما السدس‌ ( براى هريك از پدر و مادر ميّت يك ششم ما ترك ارث مى‌باشد)

شاهد در ضمير « ابويه » است كه مرجعش لفظا و يا معنا مقدّم نيست بلكه حكما مقدم مى‌باشد زيرا حق‌تعالى در مقام بيان حكم ارث والدين است قهرا ضمير به فرزند ميّت ايشان راجع مى‌باشد.

٥- ضمير متصل ضميرى است كه به تنهائى استعمال نشود بلكه متّصلا به حرف يا اسم و يا فعل مى‌آيد مانند « ت » در نصرت و « ك » در « ضربك » و « ها » در « بها » .

ضمير منفصل ضميرى است كه به تنهائى استعمال مى‌شود مانند: هو، ايّاك، نحن.

ضمير متصل بر سه قسم است: مرفوع مانند: ضربت و ضربنا.

منصوب نظير: ضربه و ضربنى.

مجرور مثل: غلامى و غلامك.