حل المسائل الهداية في النحو - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٩٤ - بدل را تعريف كرده و براى آن مثالى بزنيد

قطعه (كشف الغمّه ص ١٨٤)

ب: لا اقسم بهذا البلد ( سوره بلد آيه ١)

ج: او كفّارة طعام مساكين‌ ( سوره مائده آيه ٩٥)

د: قال عيسى بن مريم: اللّهم ربّنا انزل علينا مائدة من السّماء ( سوره مائده آيه ١١٤)

ه: فذرنى و من يكذّب بهذا الحديث‌ ( سوره قلم آيه ٤٤)

و: انّك بالواد المقدّس طوى‌ ( سوره طه آيه ١٢)

ز: اسقنى شربا حليبا

٩- دو آيه ذيل را تركيب كرده و اعراب كلمات آنها را بيان كنيد:

الف: قال عيسى بن مريم: اللّهم ربّنا، انزل علينا مائدة من السّماء تكون لنا عيدا لاوّلنا و آخرنا ( سوره مائده آيه ١١٤)

ب: و لا تكونوا من المشركين من الّذين فرّقوا دينهم و كانوا شيعا ( سوره روم آيه ٣٢- ٣١)

جواب‌

١- بدل عبارت است از تابعى كه آنچه به متبوعش نسبت مى‌دهند را به آن نسبت دهند و در واقع مقصود از نسبت آن بوده نه متبوعش مانند: جائنى زيد اخوك در اين مثال « اخوك » بدل از زيد مى‌باشد و در واقع آمدن را به آن نسبت داده‌ايم.

٢- بدل بر چهار قسم است به اين شرح:

اوّل: بدل كلّ از كلّ و آن اين است كه مدلولش همان مدلول متبوع باشد مانند: جائنى زيد اخوك‌

دوّم: بدل بعض از كلّ و آن اين است كه مدلولش جزئى از مدلول متبوع باشد مانند: ضربت زيدا رأسه‌

سوّم: بدل اشتمال و آن اين است كه مدلولش از متعلّقات متبوع محسوب شود مانند: سلب زيد ثوبه‌