حل المسائل الهداية في النحو - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١١٠ - در چه وقت حذف عائد از صله جائز است؟ براى آن مثالى بياوريد

ح: اكرم ... احسن اخلاقا

ط: اكرمت ... هى مجتهدة

١٠- جمله زير را تركيب كرده و اعراب كلماتش را بيان كنيد:

يا ايّها النّاس اعبدوا ربّكم الّذى خلقكم و الّذين من قبلكم لعلّكم تتّقون‌ ( سوره بقره آيه ٢١)

جواب‌

١- اسم موصول عبارت است از اسمى كه براى جزء تام بودن جمله صلاحيّت نداشته مگر به كمك صله‌اى كه بعد از آن ذكر مى‌شود.

٢- فرق بين موصول مختص و مشترك آن است كه: موصول مختص عبارت است از موصولى كه در مقابل هريك از مذكّر، مؤنث، مفرد، تثنيه و جمع لفظ خاص و معيّنى دارد ولى موصول مشترك آن است كه در مقابل تمام معانى لفظ واحدى مى‌باشد.

٣- موصول مختص الفاظش عبارت است از:

الذى (مفرد مذكر) اللّذان (تثنيه مذكر) الّذين (جمع مذكّر) الّتى (مفرد مؤنث) اللّتان (تثنيه مؤنث) اللّاتى، اللّواتى، اللّائى، اللّوائى (جمع مؤنث).

٤- الفاظ موصول مشترك عبارتند از:

من، ما، اىّ، ايّة، ذو، الف و لام داخل بر اسم فاعل و اسم مفعول.

٥- شرط صله الف و لام آن است كه اسم فاعل يا اسم مفعول باشد.

٦- حذف عائد از صله زمانى جايز است كه مفعول به باشد مانند: قام الذى ضربت تقدير آن: قام الّذى ضربته مى‌باشد.

٧- اىّ موصول زمانى مبنى مى‌شود كه صدر صله‌اش حذف شود.

٨- و امّا استخراج اسماء موصول و صله و عائد از عبارات گذشته و تعيين نوع موصول در آنها:

الف: كلمه « من » موصول مشترك بوده و « عليها » جار و مجرور است و متعلّق به‌