حل المسائل الهداية في النحو - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٧٢ - زير عبارات صحيح خط بكشيد

ه: لا ... كالادب (ميراث، ميراثا، ميراث)

و: لا ... فى الدّار و لا ... (سعيد، سعيد، سعيدا) و (خليل، خليل، خليلا)

جواب‌

١- در آن پنج وجه جايز است باين شرح: ١- (ضرر) و (ضرار) هردو مفتوح باشند ٢- (ضرر) و (ضرار) هردو مرفوع باشند ٣- (ضرر مفتوح و (ضرار) منصوب باشد ٤- (ضرر) مفتوح و (ضرار) مرفوع باشد ٥- (ضرر) مرفوع و (ضرار) مفتوح باشد.

٢- « ما » و « لا » با سه شرط عمل مى‌كنند:

اوّل: آنكه خبر بعد از « الّا » نيامده باشد زيرا در اينصورت عمل منتفى است چنانچه در ما زيد الّا قائم عمل صورت نگرفته.

دوّم: خبر بر اسم مقدم نشده باشد زيرا در اين فرض عمل صورت نمى‌گيرد چنانچه در ما قائم زيد عمل واقع نشده‌

سوّم: كلمه « ان » بعد از « ما » نيامده باشد چنانچه در ما ان زيد الّا قائم عمل منتفى است و مثالى كه جامع اين سه شرط است مانند: ما هذا بشرا

٣- دليل حجازيين بر عمل « ما » و « لا » آيه شريفه (٣١) از سوره يوسف است:

ما هذا بشرا

و برهان بنى تميم بر عمل نكردن قول شاعر است: