حل المسائل الهداية في النحو - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٠١ - در جملات زير افعال ناقصه را استخراج كرده و دو معمول آنها را مشخص نموده و معانى اين افعال را ذكر كنيد
ط: «ياأيّها الّذين آمنوا إن جائكم فاسق بنباء فتبيّنوا أن تصيبوا قوما بجهالة فتصبحوا على فعلتم نادمين» ( ألحجرات: ٤٩- ٦)
ى: «قلكونوا حجارة أو حديدا» ( ألاسراء: ١٧- ٥٠)
٥- از كلمات زير جملههاى مفيد و با معنا بسازيد:
١- ألمصيبة- صارت- جزعت- الواحدة- و ان- إثنتين.
٢- ممّآ- على- علم- عمل- يصلحه- ما يفسده- كان- اكثر- من- غير.
٣- غيرك- لا- حرّا- عبد- تكن- قد- اللّه جعلك- و.
٦- دو جمله زير را تركيب كرده و اعراب كلماتشان را بيان كنيد:
الف: «وكذلك جعلناكم أمّة وسطا لتكونوا شهداء على النّاس و يكون الرّسول عليكم شهيدا ...» ( ألبقرة: ٢- ١٤٣)
ب: و اذا بشّر احدهم بالانثى ظلّ وجهه مسودّا و هو كظيم ( سوره نمل آيه ٥٨)
جواب
١- افعال ناقصه افعالى هستند كه وضع شدهاند تا فاعل را بر صفتى غير صفت مصدرشان تقرير و تثبيت كنند، اين افعال بر جمله اسميه داخل شده تا حكم معناى خود را به نسبت واقع در جمله اعطاء كند در نتيجه جزء اوّل جمله (مبتداء) را رفع داده و جزء ثانى (خبر) را نصب مىدهد چنانچه گوئى: كان زيد قائما.
٢- « كان » بر سه قسم است: ناقصه، تامّه، زائده
« كان » ناقصه دلالت مىكند بر ثبوت خبرش براى فاعلش در زمان گذشته اعم از آنكه بطور دائم بوده مانند: كان الله عليما حكيما يا به نحو انقطاع باشد مثل: كان زيد شابّا.
« كان » تامّه آن است كه به معناى « ثبت » و « حصل » باشد مانند: كان القتال (جنگ واقع شد) (كان» زائده آن است كه بواسطهاش معنا تغيير نكند همچون « كان » در قول شاعر:
|
جياد ابى بكر تسامى |
على كان المسوّمة العراب |