حل المسائل الهداية في النحو - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٨٦ - در جملات زير فعل امر را استخراج كرده و اصلى را كه فعل امر از آن مشتق شده است را بيان نمائيد

ذرو البيع ...» ( ألجمعة: ٦٢- ٩)

و: «والّذين يؤمنون بما أنزل إليك و ما أنزل من قبلك ...» ( ألبقرة: ٢- ٤)

ز: «قالوايا أبانا ما نبغي هذه بضاعتنا ردّت إلينا ...» ( يوسف: ١٢- ٦٥)

ح: «أفلايعلم إذا بعثر ما فى القبور و حصّل ما فى الصّدور» ( العاديات: ١٠٠- ٩ و ١٠)

٩- افعال زير را مجهول نمائيد

« إعتاد، تجاهل، إستعجل، أذبح، أرى، تلّ، نادى، فدى، تصدّى، إصطفى»

١٠- دو عبارت زير را تركيب كرده و اعراب كلماتشان را بگوئيد:

«ياأيّها الّذين آمنوا اتّقوا اللّه و قولا سديدا» ( ألأحزاب ٣٣- ٧٠)

«وأدخل الّذين آمنوا و عملو الصّالحات جنّات تجري من تحتها الأنهار خالدين فيها سلام» ( إبراهيم: ١٤- ٢٣)

جواب‌

١- فعل امر فعلى است كه بواسطه‌اش از فاعل مخاطب ايجاد فعل خواسته مى‌شود مانند: اضرب (بزن تو يك مرد مخاطب) اغز (جنگ كن تو يك مرد مخاطب) ارم (تير بيانداز تو يك مرد مخاطب)

٢- براى ساختن فعل امر ابتداء مضارع مخاطب را در نظر گرفته و سپس حرف مضارع (أ، ت، ى، ن) را از ابتداء آن حذف كرده و پس از آن بما بعد حرف مضارع مى‌نگريم، اگر ساكن باشد مى‌بايد همزه وصلى به آن افزود كه اين همزه در صورت مضموم بودن حرف سوّم فعل مضارع مضموم بوده مانند: انصر و در صورتى كه حرف سوّم مفتوح يا مكسور باشد بايد آن را مكسور نمود مانند: اعلم و اضرب و اگر حرف بعد از حرف مضارع متحرك باشد نيازى به آوردن همزه نبوده بلكه با همان حركت امر را بناء مى‌كنيم مانند: عد و حاسب.

عد، در اصل « تعد » بود خواستيم از آن امر بنا كنيم « تاء » را كه از حروف مضارعه بود حذف كرديم و چون بعد از آن متحرك يعنى مكسور بود نيازى به همزه پيدا نكرده بلكه با همان حركت امر را بنا نموديم و آخرش را مجزوم كرده « عد » شد.