تعليم و تربيت در اسلام - الهامى نيا، على اصغر - الصفحة ٩٤ - الف - عقل از ديدگاه اسلام

شهيد مطهرى در اين زمينه مى‌نويسد:

«تن‌پرورى غير از مسأله رشد دادن و پرورش واقعى نيروهاى جسمانى است، و بلكه اين دو، تا حدّى بر ضدّ يكديگرند؛ يعنى اگر انسان بخواهد جسمش را پرورش دهد، به اين معنى كه بر اساس طبيعت تكميلش كند و سلامتش را حفظ نمايد، بگونه‌اى كه از آسيبها و بيماريها دور بماند وعمرش را طولانى كند، بايد با آن نوع تن پرورى كه نفس‌پرورى و شهوت پرورى است، مبارزه كند.»[١]

تربيت عقلى‌

تربيت عقل عبارت است از: پرورش و شكوفايى استعداد تعقّلِ نهفته در انسان به منظور دستيابى به حقيقت و واقعيّت.

اين نوع تربيت نيز در اسلام مورد توجّه قرار گرفته كه تبيين آن را در چهار محور به بحث مى‌گذاريم:

الف- عقل از ديدگاه اسلام‌

بطور كلّى اسلام براى عقل و تعقّل، ارزش ويژه‌اى در نظر گرفته، تا جايى كه آن را اوّلين مخلوق روحانى‌[٢]، فرستاده حقّ‌[٣]، دوست پسنديده‌[٤]، راهنماى مؤمن‌[٥] و ملاك ثواب و عقاب‌[٦] معرّفى كرده و با آياتى چون‌ «لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ»[٧]، «لَعَلَّكُمْ تَتَفَكَّرُونَ»[٨] و «أَ فَلا يَتَدَبَّرُونَ»[٩] جايگاه ويژه تعقّل را گوشزد نموده است.

[١] - تعليم و تربيت در اسلام، ص ٢٧٠- ٢٧١.

[٢] - امام صادق٧: وَ هُوَ اوَّلُ خَلْقٍ خَلَقَهُ مِنَ الرُّوحانِيّينَ( بحارالانوار، ج ١، ص ١٠٩، مكتبة الاسلاميه).

[٣] - امام على٧: الْعَقْلُ رَسُولُ الْحَقِّ( غررالحكم، ج ١، ص ٧٠، دانشگاه تهران).

[٤] - امام على٧: الْعَقْلُ صَديقٌ مَحْمُودٌ( همان، ج ٢، ص ١٦٧).

[٥] - امام صادق٧: الْعَقْلُ دَليلُ الْمُؤْمِنِ( اصول كافى، ج ١، ص ٢٩، فرهنگ اهل بيت).

[٦] - امام صادق٧: انَّ الثَّوابَ عَلى قَدْرِ الْعَقْلِ( بحارالانوار، ج ١، ص ٨٤).

[٧] - بقره( ٢)، آيه ٧٣.

[٨] - همان، آيه ٢٦٦.

[٩] - محمّد( ٤٧)، آيه ٢٤.