تعليم و تربيت در اسلام - الهامى نيا، على اصغر - الصفحة ٦١ - ج - تأثير متقابل
در اوست.» ... و اين معنا هم با تجربه و هم از راه بحثهاى علمى به ثبوت رسيده كه ميان ملكات نفسانى و احوال روح و ميان اعمال بدنى، رابطه خاصّى است و معلوم شده كه هيچ وقت كارهاى يك مرد شجاع و با شهامت، با كارهايى كه يك مرد ترسو از خود نشان مىدهد يكسان نيست ... همچنيناعمال يك فرد جواد و كريم با اعمال يك مرد بخيل و لئيم يكسان نيست.»[١]
سخنان معصومين : نيز تأثير متقابل جسم و جان را تأييد مىكند، از جمله: امير مؤمنان ٧ مىفرمود:
«كَمْ مِنْ شَهْوَةِ ساعَةٍ اوْرَثَتْ حُزْناً طَويلًا»[٢]
چه بسا ساعتى خوشگذرانى كه اندوه درازى بر جاى خواهد گذاشت.
و نيز:
«ما اضْمَرَ احَدٌ شَيْئًا الّا ظَهَرَ فى فَلَتاتِ لِسانِهِ وَ صَفَحاتِ وَجْهِهِ»[٣]
هيچ كس چيزى را (در دل) پنهان نكند، جز آنكه در حركت زبان و دگرگونى چهرهاش آشكار خواهد شد.
شهيد مطهرى (ره) در اين باره چنين مىگويد:
«در اسلام، تن پرورى به مفهوم صحيح كلمه؛ يعنى پرورش جسم و تقويت قواى جسم نه تنها مذموم نيست، بلكه پسنديده نيز هست. تقويت جسم به معنى نيرومند كردن و سالم نگهداشتن جسم است كه در اسلام به آن دعوت شده است. تقويت و تربيت جسم براى انسان از نظر اسلام هدف نيست، مطلوب است، ولى نه به عنوان هدف، بلكه به عنوان وسيله و شرط؛ يعنى وقتى جسم سالم و قوى نداشته باشد، روح سالم هم نخواهد داشت.»[٤]
با توجه به آنچه گذشت به اين نتيجه مىرسيم كه در مسير تعليم و تربيت، توجه به ابعاد گوناگون روحى و جسمى مترّبى، ضرورت حياتىدارد و ناديدهگرفتن مصلحت روح باجسم و يا هردو بطور قطع، تربيت را دچار مشكل مىكند و زيانهاى ناشى از آن نيز غيرقابل جبران است.
[١] - ترجمه الميزان، ج ١٣، ص ٢٦٢.
[٢] - وسائل الشيعه، ج ١١، ص ٢٤٤.
[٣] - نهج البلاغه، فيض الاسلام، حكمت ٢٥.
[٤] - تعليم و تربيت، مرتضى مطهرى، ص ٦٤، ٦٧ و ٢٤٥.