تعليم و تربيت در اسلام - الهامى نيا، على اصغر - الصفحة ٥٢ - ٤ - شناخت طبيعت
ظاهر عالم به مغز آن راه يابد.
قرآن كريم ضمن دعوت به تدبر و تعقل، موضوعات شايسته تدبر را نيز معرفى مىكند؛ موضوعاتى چون خلقت زمين و آسمان، شب و روز، باران، بادها، ابرها، حيوانات و ... براى آنان كه از قواى عقلى خويش بهره مىگيرند قابل تأمل و تدبر شناخته شدهاند و راهنماى خداشناسىاند.
قرآن بطور كلى سه موضوع را براى تعقل و تدبر مناسب مىشناسد. اين سه موضوع عبارتند از: «طبيعت»، «تاريخ» و «ضمير انسان».[١] اكنون موضوع سخن ما طبيعت است.
دعوت قرآن به مطالعه و شناخت طبيعت، تنها به منظور تأمين هدايت بشر است.[٢] از اين رو، آنچه كه پيرامون آفرينش، سخن گفته، گاه براى توجه دادن به عظمت آفريدگار جهان است و زمانى به منظور نماياندن حكمت الهى و گاهى نيز مقصود برانگيختن انسان به شكر پروردگار و ....[٣]
آياتى كه به شناساندن طبيعت مىپردازد، هر كدام به منظورى خاص نازل شدهاند تا انسان را با معارفى كه موجب رستگارى او مىشود، آشنا سازند. براى نمونه:
در آيات متعددى از قرآن حادثه زنده شدن طبيعت در فصل بهار ذكر شده، امّا هيچ يك از اين آيات به منظور شناساندن چگونگى احياى طبيعت بعد از زمستان سرد نازل نشدهاند[٤]، بلكه برخى براى راهنمايى انسان به سوى معرفت خداوند يكتا بوده و در حقيقت، توحيد را تعليم مىدهند.[٥]
دستهاى ديگر از آيات مىخواهند ناباورى انسان با قيامت و زنده شدن دوباره موجودات به هنگام رستاخيز را بر طرف كنند، و ايمان به معاد را در دلها استحكام بخشند.[٦] و آياتى نيز، با ذكر حادثه بهار و زنده شدن طبيعت به هر دو مسأله توحيد و معاد
[١] - ر. ك. انسان و ايمان، ص ٩٢- ٩٣.
[٢] - معارف قرآن، ص ٢٢٨.
[٣] - ر. ك. همان، ص ٢٢٥- ٢٢٦.
[٤] - بيست گفتار، ص ٢٧٠- ٢٧١.
[٥] - بقره( ٢)، آيات ١٦٢- ١٦٤.
[٦] - فاطر( ٣٥)، آيه ٩؛ ق( ٥٠)، آيه ١٠.