تعليم و تربيت در اسلام - الهامى نيا، على اصغر - الصفحة ١٠٣ - الف - پيرايش آفتها

سپس [پيامبر] نزديك شد و نزديك شد تا اندازه دو كمان يا نزديكتر، و خداوند به بنده خود هر چه بايد وحى كند، وحى كرد، دل آنچه را كه ديد، دروغ نشمرد.

واژه «قلب» بيش از ١٣٠ بار در قرآن به كار رفته و آن را مركز ايمان، اطمينان، هدايت، تفقّه، تقوا، رأفت و رحمت، خشوع و ... معرفى كرده است.[١] نظر نهايى قرآن پيرامون قلب، كه پس از يازده سوگند بيان شد چنين است:

«قَدْ أَفْلَحَ مَنْ زَكَّاها وَ قَدْ خابَ مَنْ دَسَّاها»[٢]

هر كس در پاكى نفس كوشيد، رستگار شد و هر كه در پليدى‌اش فروپوشيد، نااميد گشت.

بر اين اساس، بسيار ضرورى است كه اسلام، عنايتى همه جانبه به پرورش قلب داشته باشد و راههاى عملى آن را نيز ارائه دهد. چنين ديدگاهى در دو محور كلى طرح شده كه شرح مختصر آن در زير مى‌آيد:

الف- پيرايش آفتها

در نظام تربيتى اسلام بر بهداشت و درمان دل از پيرايه‌ها و آفتها تأكيد فراوان شده و اصول متعدّدى پيرايش دل را بر عهده دارند كه مبناى مسايل اخلاقى و دستورالعملهايى شده كه علماى اخلاق و عرفان اسلامى آنها را تدوين كرده‌اند. از نظر اسلام دل آدمى آسيب‌پذير است و آفتهاى متعدّدى آن را تهديد مى‌كند. دل اگر دچار بيمارى شد، آن گاه از درك واقعيتها ناتوان مى‌گردد و به اصطلاح كور مى‌شود:

«وَ لكِنْ تَعْمَى الْقُلُوبُ الَّتِي فِي الصُّدُورِ»[٣]

ليكن دلهايى كه در سينه‌ها قرار دارد كور مى‌شود.

واژه ديگرى كه قرآن پيرامون دل بيمار به كار مى‌برد «سنگدلى» است:

«وَ لكِنْ قَسَتْ قُلُوبُهُمْ وَ زَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطانُ ما كانُوا يَعْمَلُونَ»[٤]

[١] - ر. ك: حجرات( ٤٩)، آيه ١٤؛ نحل( ١٦)، آيه ١٠٦؛ تغابن( ٦٤)، آيه( ١١)؛ اعراف( ٧)، آيه ١٧٩؛ حج( ٢٢)، آيه ٤٦ و حديد( ٥٧)، آيه ١٦ و ٢٧.

[٢] - شمس( ٩١)، آيات ٩- ١٠.

[٣] - حج( ٢٢)، آيه ٤٦.

[٤] - انعام( ٦)، آيه ٦.