همه چيز احاطه دارد، «١» پيش از آن‌كه به نماى ظاهرى اعمال توجّه كند به علل و عواملى كه آدمى را به انجام آن واداشته مى‌نگرد. رسول خدا صلى الله عليه و آله مى‌فرمايد:
«انَّمَا الْاعْمالُ بِالنِّيَّاتِ وَ انَّما لِكُلِّ امْرِى‌ءٍ مانَوى‌» «٢» ارزش كارها به نيّتهاست و هر كس به آنچه نيت كرده، دست مى‌يابد.
اگر فرد، كارى را با نيّت خالص و انگيزه الهى انجام داده و هدفى جز رضاى خدا و تقرّب به درگاه او نداشته باشد، عمل او صالح تلقّى شده و مقبول درگاه الهى واقع مى‌شود و تنها در اين صورت است كه معيارهاى بعدى مانند شدّت و بزرگى كار، شرايط زمانى و مكانى و ... مدّ نظر قرار گرفته و پاداش متناسب به انجام دهنده آن تعلّق مى‌گيرد، ليكن اگر انگيزه‌ها غير الهى بوده و كار براى رضاى خدا صورت نگرفته باشد، عمل هر اندازه بزرگ و ستودنى باشد، خداوند آن را نمى‌پذيرد و به انجام دهنده آن نيز پاداش نمى‌دهد.
به‌گواهى متون و منابع اسلامى نظام محاسبات الهى به‌قدرى دقيق است كه حتّى اگر انسان تمام يك عمل را براى خدا انجام دهد و تنها در بخش ناچيزى از آن انگيزه‌اى غير خدايى داشته باشد يا به‌عنوان مثال آن عمل را در فضاى خاصّى يا در وقت معيّنى براى خودنمايى و ريا انجام دهد تمام عملش در پيشگاه الهى مردود است.
قرآن كريم، اهميّت خلوص نيّت و ضرورت پرهيز از شرك در عبادت را اين‌گونه بيان مى‌كند:
«فَمَنْ كانَ يَرْجُوا لِقاءَ رَبِّهِ فَلْيَعْمَلْ عَمَلًا صالِحاً وَ لا يُشْرِكْ بِعِبادَةِ رَبِّهِ احَداً» «٣» پس هر كه به ديدار پروردگارش اميد دارد، بايد كارى شايسته انجام دهد و هيچ كس را در عبادت پروردگارش شريك نكند.
در شأن نزول اين آيه آمده است كه شخصى ح اخلاق عبادى(ج‌٢) ٥٠ درس پنجم: خشوع در عبادت‌ ضور رسول خدا صلى الله عليه و آله رسيد و اظهار داشت: من برخى از اعمال شايسته را براى خشنودى خداوند انجام مى‌دهم، ليكن‌