«وَ كُلُوا وَاشْرَبُوا حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَكُمُ الْخَيْطُ الْأَبْيَضُ مِنَ الْخَيْطِ الْأَسْوَدِ مِنَ الْفَجْرِ ثُمَّ أَتِمُّوا الصِّيامَ إِلَى الَّيْلِ ...» «١» و بخوريد و بياشاميد تا رشته سفيد- صبح- از رشته سياه- شب- براى شما آشكار گردد سپس روزه را تا شب تكميل كنيد! كنگره بزرگ و سالانه حجّ نيز نمايش نظم شكوهمند اسلامى است. همه حجّاج با بستن «احرام»، متّحد الشّكل از «ميقات» به‌سوى «مكّه» حركت مى‌كنند و سپس با نظمى خاصّ به طواف، نماز طواف، سعى و تقصير مى‌پردازند و اعمال «عمره» را به پايان مى‌برند.
آنگاه در زمانى معيّن دوباره از مكه «احرام» مى‌بندند و راهى «عرفات» و «مشعر» مى‌شوند و پس از «وقوف» منظّم در هر يك از آن سرزمين‌هاى مقدّس به سوى «منا» حركت مى‌كنند و پس از انجام منظّم اعمال منا با شكوهى چشمگير به مكّه باز مى‌گردند و پس از طواف، نماز طواف و سعى مجدّد و طواف نساء و نماز آن به مناسك خويش پايان مى‌دهند.
قرآن كريم درتبيين اختلاف شكل ظاهرى ماه، از هلال تا بدر و از بدر تا محاق مى‌فرمايد:
«وَ يَسْئَلُونَكَ عَنِ الْأَهِلَّةِ قُلْ هِىَ مَواقيتُ لِلنَّاسِ وَالْحَجِّ ...» «٢» درباره هلال‌هاى ماه از تو سؤال مى‌كنند بگو آنها بيان اوقات [و تقويم طبيعى براى نظامِ زندگىِ‌] مردم و [تعيين وقت‌] حجّ است.
وجود اين همه دستورات عبادى منطبق بر نظم، بهترين دليل است بر اين كه يك مسلمان وظيفه دارد همه امور زندگى خود بويژه امور عبادى خويش را منظّم سازد و از هرگونه بى‌نظمى، خود سرى و اعمال سليقه شخصى در انجام عبادات پرهيز كند.
اعتدال در عبادت‌ عبادت به منزله غذاى روح است، زيرا به كمك عبادت، روح آدمى قدرت پيمودن مسير كمال و مقابله با بيمارى‌هاى روانى و رذايل اخلاقى را پيدا مى‌كند. همان ويژگى‌ها و شرايطى‌