حجّ و ولايت‌ در فرهنگ مسلمانان راستين و حاجيان صادق، حجّ «بيت‌الله الحرام» از زيارت رهبران معصوم جدا نبوده است و پروانگان كعبه خدا همواره گرد وجود مقدّس «نبىّ» يا «ولىّ خدا» پر سوخته‌اند و حجّ ابراهيمى را كه سنّت نبوّت است با «ولايت» به‌وسيله رشته‌هاى عشق و محبّت خويش پيوند داده‌اند و به تعبير امير مؤمنان عليه السلام «حج» را با «ولايت» تكميل كرده‌اند:
«وَ أَتِمُّوا بِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه و آله حَجَّكُمْ إِذا خَرَجْتُمْ إِلى‌ بَيْتِ‌اللَّهِ فَإِنَّ تَرْكَهُ جَفاءٌ، بَذلِكَ أُمِرْتُمْ وَ اتِمُّوا بِالْقُبُورِ الَّتى‌ أَلْزَمَكُمُ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ زِيارَتَها وَ حَقَّها ...» «١» پس از رفتن به خانه خدا، با (زيارت) پيامبر صلى الله عليه و آله حجِّتان را كامل كنيد و ترك آن ناسپاسى و ستم است. به اين (زيارت) امر شده‌ايد (همين‌طور) با (زيارت) قبرهايى كه خداوند بزرگ زيارت و حق آنها را بر شما واجب كرده، حجّتان را كامل كنيد.
امام صادق عليه السلام فرمود:
«اذا حَجَّ احَدُكُمْ فَلْيَخْتِمْ بِزيارَتِنا لِانَّ ذلِكَ مِنْ تَمامِ الْحَجِّ» «٢» هر گاه يكى از شما حج به جا آورد، بايد آن را به زيارت ما (اهل بيت) تمام نمايد، زيرا زيارت ما تكميل‌كننده حج است.
همچنين فرمود:
«تَمامُ الْحَجِّ لِقاءُ الْإِمامِ» «٣» تكميل حجّ به ديدار امام است.
روشن است كه وقتى زيارت مشاهد مشرّفه پيامبر و امامان عليهم السلام مايه تكميل حجّ‌