درس پنجم: خشوع در عبادت‌ يكى ديگر از فضايل ارزشمندى كه در حوزه اخلاق عبادى(ج‌٢) ٥٥ موانع خشوع ص : ٥٥ مسائل مربوط به اخلاق عبادى مطرح است، «خشوع» در عبادت است. «خشوع» عبارت است از ابراز فروتنى و تذلّل باطنى و ظاهرى در قلب و جوارح، به‌گونه‌اى كه آرامشى توأم با تواضع، توجّه كامل به خداوند و انقطاع از غير او وجود انسان را فراگيرد. «١» از رسول خدا صلى الله عليه و آله پرسيدند، خشوع چيست؟ حضرت فرمود:
«التَّواضُعُ فِى الصَّلاةِ وَ أَنْ يُقْبِلَ الْعَبْدُ بِقَلْبِهِ كُلِّهِ عَلى‌ رَبِّهِ عَزَّوَجَلَّ» «٢» فروتنى در نماز و اين كه بنده با تمام قلبش متوجّه پروردگارش باشد.
امام خمينى قدس سره نيز در تبيين معناى خشوع مى‌فرمايد:
يكى از امورى كه از براى سالك در جميع عبادات، خصوصاً نماز كه سرامد همه عبادات است و مقام جامعيّت دارد لازم است، خشوع است و حقيقت آن عبارت است از خضوع تامّ ممزوج با حبّ يا خوف. «٣» گر چه مهم اين است كه عابد در حال نماز، ذكر و دعا در برابر خداوند خاشع باشد، ليكن اگر چنين حالتى همواره براى انسان حاصل شود و به‌صورت ملكه‌اى روحى درآيد و خُلق او گردد، بسى بهتر و ارزنده‌تر خواهد بود. در اين صورت انسان خود را در محضر و منظر خدا مى‌بيند و هر عملى را خاضعانه و خاشعانه به ياد او و براى او انجام مى‌دهد.