كه در مورد غذاى جسم رعايت مى‌شود از قبيل تناسب زمان، مكان، كيفيّت و مقدار، در عبادت نيز بايد رعايت شود. چرا كه هر روحى توان و ظرفيت خاصّ خودرا دارد و در هر موقعيتى به اندازه مشخّصى مى‌تواند رنج ناشى از عبادت را تحمّل كند. تحميل عبادات سنگين و طاقت‌فرسا بر روح‌هاى كوچك و كم ظرفيت به مثابه خوراندن غذاى مقوّى و زياد به كودكى خردسال است كه از عهده هضم آن بر نيامده دچار عارضه خواهد شد.
دراين‌صورت چه‌بسا عبادت، روى فرد، اثر معكوس بگذارد و به‌جاى ارتقاى معنوى موجب سرخوردگى، دلزدگى، انحراف و سستى عقيده گردد. رسول خدا صلى الله عليه و آله در اين باره مى‌فرمايد:
«ياعَلِىُّ إِنَّ هذَاالدَّينَ مَتينٌ فَأَوْغِلْ فيهِ بِرِفْقٍ وَ لا تُبْغِضْ إِلى‌ نَفْسِكَ عِبادَةَ رَبِّكَ» «١» اى على! اين آيين، محكم است. پس با نرمى و مدارا آن را فرا گير و پرستش پروردگارت را منفور نفست مساز.
على عليه السلام نيز در نامه‌اى به حارث همدانى مى‌نويسد:
«خادِعْ نَفْسَكَ فِى الْعِبادَةِ وَارْفُقْ بِها وَ لا تَقْهَرْها وَ خُذْ عَفْوَها وَ نَشاطَها، الَّا ما كانَ مَكْتُوباً عَلَيْكَ مِنَ الْفَريضَةِ، فَإِنَّهُ لابُدَّ مِنْ قَضائِها وَ تَعاهُدِها عِنْدَ مَحَلِّها» «٢» نفست را در عبادت فريب ده «٣» و با او مدارا كن و مورد خشونت قرارش مده و هنگام گذشت و شادابى‌اش آن را درياب!- و به عبادت خداوند وادارش كن- مگر آنچه بر تو واجب است- مانند نمازهاى يوميّه- كه از بجا آوردن آن در وقتش چاره‌اى نيست.
امام صادق عليه السلام در مورد اين كه افراط در عبادت موجب دلسردى و انحراف مى‌شود داستانى از يك تازه مسلمان نقل فرموده:
مردى مسلمان، همسايه‌اى مسيحى داشت كه با تعريف و تبليغ خود توانست او را به اسلام متمايل كند. سحرگاه اوّلين روزى كه مسيحى، مسلمان شده بود، همسايه مسلمان، به سراغ‌