فرار از جنگ - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٣٨
١. جواز و عدم جواز فرار از جنگ الف- ديدگاه فقهاى شيعه ١. شيخ الطائفه، شيخ طوسى (ره) (٣٨٥- ٤٦٠ ه.) مىفرمايد:
«جايز نيست يك رزمنده مسلمان از برابر يك يا دو تن از نيروهاى دشمن فرار كند؛ و اگر فرار كرد، گناهكار است.» «١» همچنين در كتاب مبسوط مىفرمايد:
در آغاز اسلام چنان بود كه مىبايست يك نفر در مصاف ده نفر مقاومت مىكرد، سپس اين حكم به دليل آيه ديگرى، به ايستادگى يك رزمنده در برابر دو نفر، منسوخ گشت؛ آنگاه مىافزايد:
مراد از ايستادگى يك رزمنده مسلمان در برابر دو نفر يا ده نفر از نيروهاى دشمن، اين نيست كه يك نفر در مقابل دو نفر يا ده نفر ايستادگى كند، ولى مجموعه نيروهاى اسلام در برابر كل نيروهاى دشمن از اين قانون مستثنى باشد، بلكه مقصود اين است كه اگر تمام نيروهاى اسلام، نصف نيروهاى شرك يا نيروهاى مشركان بيش از دو برابر مسلمانان نباشند، ثبات و استقامت واجب است. «٢» نيز شيخ طوسى پس از برشمردن عذرهايى مثل: ممانعت پدر و مادر، طلبكاران، مسائل شغلى و غيره، مىنويسد:
اگر پدر و مادر يا طلبكار بخواهد او (رزمندهاى كه در صحنه نبرد حضور يافته) را از نبرد بازدارند (و برگردانند) چنين حقى ندارند. زيرا دليلى بر آن وجود ندارد و قول خداوند متعال: «وَ مَنْ يُوَلِّهِمْ يَوْمَئِذٍ دُبُرَهُ الّا مُتَحَرِّفاً لِقِتالٍ اوْ مُتَحَيِّزاً الى فِئَةٍ» «٣» عموميت دارد و شامل اين مورد هم مىشود. «٤»