فرار از جنگ - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٤١
«... و در اين حكم، فى الجمله، در ميان فقها اختلافى نيست ...» و اطلاق حرمت را به صورت اضطرار نيز سرايت مىدهد و مىگويد: مطلق بودن نصّ فتوا مبنى بر حرام بودن فرار از جنگ، شامل صورت اختيار و اضطرار هر دو مىشود. «١» ١٠. ابن جنيد (متولد ٣٨١ ه. ق.) حتى بيمار شدن رزمنده در ميدان نبرد را جوازى براى عقبنشينى نمىداند و مىگويد:
... فان ناله ذلك (اى المرض) و الزحفان قد التقيا لم يكن له الرجوع لقول اللَّه عزّوجلّ: وَ مَنْ يُوَلِّهِمْ يَوْمَئِذٍ دُبُرَهُ، الآيه.
اگر رزمندهاى پس از برخورد دو سپاه، دچار بيمارى شد، نمىتواند بازگردد، به دليل قول خداوند: و من يولهم ... «٢» حتى ايشان بازگشت از ميدان نبرد را به هنگامى كه دو لشكر در مقابل هم صف آراستهاند (و هنوز جنگ آغاز نشده) جايز نمىشمرد، گرچه نيروهاى دشمن چندين برابر مسلمانان باشند. مىفرمايد:
در صورتى كه رزمندگان اسلام (از نظر كيفيت) بر مشركان برترى دارند (و آثار پيروزيشان نمودار است) پشت كردن به آنان جايز نيست، اگر چه نيروى مشركان چندين برابر مسلمانان باشند «٣» همچنين فرموده است:
كسى كه جهاد بر او واجب نيست چنانچه در جنگ شركت كند، در صورت فرار از جنگ احكام و مجازات همان كسى را دارد كه جهاد بر او واجب بوده و گريخته است. «٤»