فرار از جنگ - جمعی از نویسندگان - الصفحة ١٧
صاحب تفسير المنار مىنويسد:
عدّهاى چون عمر، ابن عمر، ابى هريره، ابى سعيد خدرى، عكرمه و ...
گفتهاند: تحريم فرار از زحف در اين آيه خاص روز بدر است؛ زيرا مراد از كلمه «يومئذٍ» روز بدر است. همچنين با توجّه به اينكه جنگ بدر اوّلين جنگ بود و پيامبر در آن حضور داشت، خداوند فرشتگان را به يارى مسلمانان فرستاده بود. از اين رو فرار از جنگ فتنه بزرگى به شمار مىرفت. پس آيه با جمعبندى مجموع اين خصائص، مخصوص جنگ بدر است و عموميت ندارد. «١» بهگفته اين عدّه از مفسّران معنى آيه چنين مىشود: اى رزمندگان اسلام! به نيروهاى كفر كه از جانب مكّه به مدينه پيش مىآيند و به شما نزديك مىشوند، پشت نكنيد، هر چند از نظر عِدّه و عُدّه برتر از شما باشند. به اين شبهه چنين پاسخ داده مىشود:
نخست اينكه شأن نزول يك آيه، نمىتواند آيهاى را محدود كند. بلكه فقط مصداقى از آن را بيان مىكند. زيرا محدود شدن آيه، خلاف قاعده عموم الفاظ قرآن است.
ثانياً آيه مزبور بعد از جنگ بدر نازل شده و «يوم بدر» نيز در آن ذكر نشده است. و مراد از تنوين «يومئذٍ» همچنانكه از اوّل آيه فهميده مىشود، يعنى زمان ملاقات با دشمن.
بنابراين آيه عام است و در همه زمانها و اعصار مخاطب دارد همچنانكه شيخ طوسى در تفسير خود مىنويسد: آيه خطاب به همه مؤمنانِ مكلّف است. خداوند آنان را مورد خطاب قرار داد تا به دستورات الهى گرايش بيابند و از آنچه نهى شدند دورى گزينند. ابن عباس روايت مىكند: آيه عامّ مىباشد و همين قول امام باقر و امام صادق عليهما السلام است. «٢»