فرار از جنگ - جمعی از نویسندگان - الصفحة ١٦
شأن نزول آيات مذكور در جنگ بدر نازل شده است. نخستين جنگى كه ميان مسلمانان و مشركان در سال دوّم هجرى در سرزمينى موسوم به «بدر» رخ داد.
در جنگ بدر توان رزمى و ساز و برگ نظامى مسلمانان با مشركان قابل مقايسه نبود. مشركان از نظر استعداد نفرات به سه برابر نيروى مسلمانان كه تنها ٣١٣ نفر بودند مىرسيدند و داراى تسليحات و امكانات نظامى بيشترى بودند.
ليكن ايمان بالاى برخى مسلمانان و امدادهاى غيبى موجب شد، مسلمانان در اين نبرد سرنوشتساز پيروز شوند.
آنچه آيات مذكور به آن نظر دارد، «فرار از زحف» مسلمانان در اين نبرد نابرابر است. با اينكه تعداد مسلمانان به ٣١٣ نفر مىرسيد و تنها با يك يا دو اسب و هفتاد شتر و هشت شمشير و شش زره در مقابل ٩٥٠ نفر با دويست اسب و هفتصد شتر از مشركان قرار گرفته بودند، در عين حال فرار آنان از برابر دشمن گناهى بزرگ و نابخشودنى محسوب مىشد. و تعبير شد «وَ مَنْ يُوَلِّهِمْ يَوْمَئِذٍ دُبُرَهُ ... فَقَدْ باءَ بِغَضَبٍ مِنَ اللَّهِ وَ مَأْويهُ جَهَنَّمَ وَ بِئْسَ الْمَصيرُ» درباره آنان بكار رفت.
بنابراين هر مسلمانى كه در جنگ بدر از مقابل دشمن فرار مىكرد، به غضب الهى و عذاب جهنّم گرفتار مىآمد.
سؤال: آيا آيه كريمه مخصوص جنگ بدر بوده، امروز نسخ شده است و ديگر مخاطبى ندارد؟ و يا عام است و در همه زمانها شامل همه مسلمانها مىشود؟
جواب: برخى از مفسّران، چون محمد رشيد رضا، صاحب تفسير المنار، معتقدند كه آيه خاص جنگ بدر است. بدين صورت آيه را محدود به شان نزول آن كردهاند.