بين دعوت به صلح و تجويز خشونت پارادوكس وجود دارد. احكام دفاعى اسلام كه با اهداف دفاع از جان، مال و دفاع در برابر تجاوز بيگانگان و دفاع از نظام و. . . تشريع شده رهيافت مهم عقل و شرع است. از سوى ديگر دفاع از جان و مال. . . فطرى بوده و با نظام آفرينش همسو است.

امروزه اگر قانون دفاع تشريع نمى‌شد و خردمندان بر لزوم بهره‌گيرى از آن اتّفاق نداشتند، آيا بشر شاهد جنايات قتل عام‌ها. . . بيشتر از اين نبود؟ ! آنچه كه جوامع بشرى را در طول تاريخ تهديد مى‌كرده و امرزه نيز تهديد مى‌كند تجاوز و جنگ‌هاى غير مشروع مى‌باشد. خلط دو مقولۀ تجاوز و دفاع سبب شده است كه برخى تصوّر كرده‌اند كه احكام دفاعى اسلام خشونت است، غافل از اينكه آنچه كه در اسلام مشروعيبت دارد، دفاع است. در اسلام دفاع ارزشمندترين پديده است كه در آيات [١]و روايات به آن تصريح شده است. امام على (ع) از جهاد به عنوان عامل عزّت و حفظ قدرت در برابر دشمن ياد كرده و آن را بابى از ابواب بهشت خوانده و ترك جهاد را مايۀ ذلّت دانسته است. [٢]اسلام ذلّت و تسليم شدن در برابر ستمگران را نپذيرفته است:

يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ جَاهِدِ الْكُفَّارَ وَالْمُنَافِقِينَ وَاغْلُظْ عَلَيْهِمْ. (توبه:٧٣)

اى پيامبر با كافران و منافقان به جهاد برخيز و بر آنان سخت بگير.

فَمَنِ اعْتَدَىٰ عَلَيْكُمْ فَاعْتَدُوا عَلَيْهِ بِمِثْلِ مَا اعْتَدَىٰ عَلَيْكُمْ. (بقره:١٩٤)

هر كس به شما تعدّى كرد و حمله‌ور شد مقابله به مثل كنيد. اظهار عجز پيش ستمگر ز ابلهى است اشك كباب باعث طغيان آتش است

دفاع از مظلومان كه اسلام بدان سفارش كرده، از سوى خرد و خردورزان نيز پذيرفته شده است. «مطابق عقل سليم مظلومانى كه مورد تجاوز ظالمان قرار گرفته‌اند و هستى آنها در معرض نابودى قرار دارد مجازند و حق دارند تا براى سركوبى مهاجم دست به سلاح برده و دفع شر نمايند.» [٣]در فصل دفاع مشروع از ديدگاه فقه با شرايط دفاع آشنا شديم و روشن شد كه دفاع مشروع از اصول مشترك بين فقه و حقوق بين‌الملل است.

[١] . ر. ك بقره ١٩٤، تفسير نمونه، ج ٢، ص ١٨ و ١٦.
[٢] . نهج‌البلاغه، صبحى صالح، خطبۀ ٢٧؛ شرح ابن ابى الحديد، ج ١ و ٢، ص ٣٠٨.
[٣] . ترجمۀ الميزان، ج ٤، ص ٦٠٢ و ٦٠١.