ترور و دفاع مشروع - برجی، یعقوبعلی - الصفحة ٥٣ - ١-٢ قرآن

اما كلمه قصاص در لغت آمده است: «قاصّ قصاصاً ومقاصة. . . جازاه وفعل بمثل ما فعل» [١]قصاص به معناى مجازات، مماثلت و مساوات در انجام عمل است. مفسران نيز قصاص را به همين معنى تفسير كرده‌اند:

برسوى در روح البيان نوشته است:

قصاص آن است كه با انسان كارى كنند مثل كارى كه خودش با ديگران كرده. [٢]

انظار مفسران در تفسير اين قسمت از آيه را در دو نظريه ذيل مى‌توان دسته‌بندى كرد:

يك. منظور از كلمه حرمات، حرمت ماه‌هاى حرام و حرم و مسجد الحرام است. مرحوم طبرسى و علامه طباطبائى، حرمات را به سه مورد فوق تطبيق كرده‌اند.

علامه طباطبائى نوشته است:

اگر با جنگ در ماه حرام حرمت آن را شكستند. . . مؤمنان هم مى‌توانند در ماه حرام با آنان بجنگند و مقابله به مثل نمايند. [٣]

منظور آيه اين است كه اگر مشركان در اين ماههاى حرام به حريم شما تجاوز كردند شما هم مى‌توانيد مقابله به مثل كنيد و از سرزمين خود دفاع كنيد. پس شكستن حرمت اين ماهها در حقيقت به معناى شكستن حرمت مؤمنان و آغاز نمودن جنگ و تجاوز در اين ماهها است.

دو. منظور از حرمات، هر نوع حرمتى است و اختصاص به ماههاى حرام ندارد بعضى از مفسران بر اين تعميم در تفسير حرمات تصريح كرده‌اند. شوكانى نوشته است:

مراد آيه آن است كه هر حرمتى قصاص دارد. پس اگر كسى نسبت به شما حرمتى را شكست، شما نيز مى‌توانيد از باب قصاص، نسبت به او هتك حرمت كنيد. [٤]

مؤيد تفسير دوم جمله بعد است، چرا كه جمله «فمن اعتدى. . .» به منزله استدلال براى اين جمله نيست، [٥]بلكه به دليل «فاء» تفريع، متفرع بر اين جمله است و چون جمله «فمن اعتدى»