درك جايگاه نعمت‌ها آسان است، اما براى شناخت اهميت نعمت‌هاى روحى و معنوى قدرى بايد تأمل كرد. آيا تا به حال درباره نعمت عزّت و سر بلندى خود به عنوان يك شيعه معقتد انديشيده‌ايم؟ آيا به آرامش‌هاى پس از دغدغه‌ها و تشويش‌هاى درونى نگريسته‌ايم؟ آيا به وسائلى كه گرفتارى‌هاى ما را برطرف ساخته، توجه نموده‌ايم؟ يا همين طور به سبب از ميان رفتن ناراحتى‌ها وغم‌ها؟ به راستى منشأ اين نعمت‌ها كيست؟ پاسخ اين سؤالات را بايد در «زيارت جامعه كبيره» پيدا نمود:

خدا، فقط به سبب شما، باران نازل مى‌كند، به سبب شما آسمان را نگاه مى‌دارد كه روى زمين نيفتند (نظم موجود بين آنها حفظ شود)، به واسطه شماست كه خدا ناراحتى‌ها را دفع مى‌كند و گرفتارى‌ها را تنها به وسيله شما از بين مى‌برد. خدا فقط به سبب شما ما را از خوارى و پستى بيرون آورده و گرفتارى‌هايى را كه در آن فرو رفته‌ايم، برطرف نموده، و ما را از سقوط در وادى هلاكت و آتش (عذاب خويش) نجات داده است.[٢]

آرى جاى آن دارد كه چشم‌هاى غبار گرفته را بشوييم و به نعمت امام (ع) به گونه ديگر بنگريم.

٢. نعمت بودن امام (ع) از بُعد تشريعى‌

وجود مقدس امام (ع) از بعد ديگرى نيز نعمت مى‌باشد. نكته‌اى كه در ابتداى اين بحث بايد به آن توجه داشت اينكه بر خلاف جنبه تكوينى وجود امام (ع)، بهره‌مند شدن از جنبه تشريعى نعمت امام متوقف است بر «معرفت داشتن» به ايشان است. براى توضيح بيشتر مطلب، مقدّماتى را بيان مى‌داريم.

الف) هدف از نزول نعمت: يكى از نعمت‌هاى بزرگ الهى بر ما، آفرينش ماست. همين كه از صفحه عدم به عرصه وجود آمده‌ايم. آرى اين نعمت بزرگ خداى متعال، مقدمه همه نعمت‌هاى ديگر است. آيا تا به حال به صورت جدّى به هدف خداى متعال از اين نعمت انديشيده‌ايم؟ به واقع براى چه آمده‌ايم؟ خداى متعال راهنمايى لازم را براى پاسخ نموده است:

ما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ.[٣]

جنّ و انس را نيافريدم مگر براى اينكه مرا عبادت كنند.

پاسخ بسيار كوتاه و قاطع ولى نيازمند تفصيل نيازمند است. اين چه هدفى است و چگونه بايد تأمين شود تا به بيراهه ظلمت گرفتار نشويم؟ مقدمات و لوازم آن چيست؟ اينجاست كه حجت خدا، امام رضا (ع) مى‌فرمايند:

آرى نخستين قدم براى سير در آسمان بندگى خداوند معرفت اوست.[٤]

پر واضح است كه براى رسيدن به بام بندگى بايد از نردبان معرفت مدد جست. در حقيقت همه اعمال عبادى كالبدهاى بى‌جانى هستند كه دم مسيحايى معرفت الله آنها را زنده مى‌گرداند.

به بيان ديگر مى‌توان تعبير نمود كه تمام نعمت‌هاى الهى- از جمله خلقت- براى شناخت خداى متعال گرد آمده‌اند و هيچ نعمتى بالاتر از معرفت الله نيست.

ب) معرفت امام (ع)، تنها راه معرفة الله: پس از آنكه جايگاه معرفت‌الله به طور اجمال تبيين گرديد، بايد دانست كه تنها راه براى آن، معرفت امام (ع) مى‌باشد. بايد ما براى رسيدن به مقصود خود را تحت تربيت و تعاليم والاى ايشان قرار دهيم و از در اهل بيت (ع) به خانه «معرفت الهى» درآييم. قرآن كريم در اين باره مى‌فرمايد:

وَ أْتُوا الْبُيُوتَ مِنْ أَبْوابِها.[٥]

از درهاى خانه‌ها وارد آنها شويد.

پس بايد دانست كه اين خواست خداوند است كه بندگان از اين طريق به معرفت خدا برسند. و شايد يكى از دلايل آن امتحان بندگان در تمكين اين موضوع باشد.

اميرالمؤمنين على (ع) مى‌فرمايد:

خداوند متعال، اگر مى‌خواست خودش را مستقيماً و بى‌واسطه به بندگان مى‌شناساند، ولى ما را با راه و