حضرت على (ع) مى‌فرمايند: «و آن زمانى است كه در آن نجات نمى‌يابد مگر هر مؤمنى بينام و نشان كه اگر [در مجالس‌] حضور يابد شناخته نشود و هر گاه غايب باشد در جستجويش بر نيايند، اينان چراغ هدايت و روشنگر راه شبروانند، كه به فتنه و فساد و سخن‌چينى در ميان مردم آمد و شد نكنند، و دهان به غيبت و ياوه‌گويى از مردم نگشايند. خداوند درهاى رحمتش را براى آنان باز مى‌كند و از ايشان سختى عذابش را برطرف مى‌نمايد. اى مردم، زمانى بر شما خواهد رسيد كه اسلام در آن واژگون مى‌شود همچنان كه ظرف واژگون گردد و آنچه در آن است بريزد ...».[٢]

١١. دعا

امام صادق (ع) خطاب به ابن سنان فرمودند: «به زودى در شبه‌هاى خواهيد افتاد و بدون نشانه‌اى نمايان و امامى رهنما خواهيد ماند. از اين شبهه، رهايى نيابد مگر آن كس كه «دعاى غريق» را بخواند. عرض كردم دعاى غريق چگونه است؟ فرمود: «مى‌گويى:

يا الله يا رحمن يا رحيم يا مقلّب القلوب ثبّت قلبى على دينك.

خدايا بخشايشگرا! مهربانا! اى دگرگون‌ساز دل‌ها! دل مرا بر دينت استوار گردان.

عرض كردم: اى دگرگون‌ساز دل‌ها و انديشه‌ها! دل مرا بر دينت استوار گردان. فرمود: البتّه خداى عزوجل دگرگون كننده دل‌ها و انديشه‌هاست، امّا تو همان بگو كه من مى‌گويم: اى دگرگون ساز دل‌ها! دل مرا بر دينت استوار ساز».[٣]

همچنين از سيد بن طاووس دعايى در ضمن حديث غيبت حضرت مهدى (عج) نقل شده كه به ذكر آن مى‌پردازيم.

راوى مى‌گويد، عرض كردم: شيعيانت چكار كنند؟ فرمودند: «بر شما باد بر دعا كردن و انتظار فرج كشيدن» ... تا آنجا كه مى‌گويد: عرضه داشتم: به چه چيزى دعا كنيم؟ فرمود: «مى‌گويى: بارخدايا! تو خودت، فرستاده‌ات، فرشتگانت و پيغمبرانت و واليان امرت را به من شناساندى. بارخدايا من نگيرم جز آنچه تو عطا كنى و هيچ نگاه‌دارنده‌اى جز تو برايم نيست. بارخدايا، مرا از منازل دوستانت دور مگردان و دلم را پس از آنكه هدايت كردهاى منحرف منما. بارخدايا، مرا به ولايت كسى كه اطاعتش را بر من واجب ساخته‌اى هدايت فرماى».[٤]

١٢. مراجعه به كتب دانشمندان امين‌

از امام صادق (ع) روايت شده است كه به مفضل بن عمر فرمودند: «بنويس و دانش خود را در ميان برادرانت منتشر كن و چون (خواستى) بميرى، آن را به پسرانت ميراث بده، زيرا بر مردم زمانه‌اى پر آشوب مى‌رسد، كه در آن زمان جز با كتابه‌ايشان همدم نشوند».[٥]

١٣. همكارى بين شيعيان و حديث‌شناسى‌

حضرت امام باقر (ع) فرمودند: «بايد كه توانمندان شما ضعيفانتان را تقويت كنند و ثروتمندان شما فقيرانتان را يارى رسانند. سِرّ ما (اهل‌بيت) را افشا نكنيد و امر ما را بر ملا ننماييد. هرگاه حديثى از جانب ما به شما رسيد كه بر آن يك يا دو شاهد از قرآن يافتيد پس آن را قبول كنيد وگرنه (از عمل به آن) توقف نماييد و آن را به ما برگردانيد (و در قبول يا ردّ آن سخنى نگوييد) تا اينكه حقيقت آن برايتان آشكار شود. بدانيد كه براى منتظر اين امر (فرج امام عصر (ع)) ثواب روزهدار شب زنده‌دار ثبت مى‌گردد و هر كس قائم ما را درك كند و به همراه او قيام كرده، دشمن ما را بكشد، برايش مانند پاداش بيست شهيد منظور مى‌گردد و هر كس همراه قائم ما بجنگد برايش همچون اجر بيست و پنچ شهيد منظور خواهد شد».[٦]

١٤. مسئوليت پذيرى نسبت به شيعيان‌

امام جواد (ع) مى‌فرمايند: «همانا كسى كه متكفل ايتام آل محمد (ص) شود- آنان‌كه از امامشان جدا شده، و در جهل خود سرگردان مانده و در دست شياطينشان و ناصبيان از دشمنانمان اسير گشته‌اند- پس آنان را از چنگال شياطين و دشمنان ما نجات داده، از حيرتشان بيرون برد و شياطين را با ردّ وسوسه‌هايشان سركوب نمايد، آنگاه ناصبيان را با دلايل پروردگارشان و دليل امامانشان مقهور سازد؛ چنين كسانى نزد خداوند به بلندترين جايگاه بندگان برترى يابند، بيش از فضيلت آسمان بر زمين و بيش از فضيلت عرش و كرسى و حجب بر آسمان و برترى آنها بر اين عابد همچون امتياز ماه شب چهارده بر مخفى‌ترين ستاره در آسمان مى‌باشد.[٧]

پى‌نوشت‌ها:

[١]. سوره آل‌عمران، آيه ٢٠٠.

[٢]. تفسير البرهان، ج ٢، ص ١٤٩

[٣]. تفسير العياشى، ج ١، ص ٢٣٦، ح ١٩٨.

[٤]. الغيبة لنعمانى، ج ١٦٩، ص ١١.

[٥]. الغيبة لنعمانى، ج ١٥٠، ص ١٠.

[٦]. بحارالانوار، ج ٥٢، ص ١٣٣.

[٧]. اقبال، ص ٤٥٧.

[٨]. مكيال المكارم، ج ٢، ص ٤١٨.

[٩]. دراين باره ر. ك: چهل حديث، شيعه در عصر غيبت، موعود عصر (عج).

[١٠]. الكافى، ج ٢، ص ٢٢٥، ١٣

[١١]. نهجالفصاحه، ج ٢، ص ٣٧٢.

[١٢]. كشف الغمه، ج ٣، ص ٢٧٦.

[١٣]. بحارالانوار، ج ٥٢، ص ٢٦٧.

[١٤]. كمال‌الدين و تمام النّعمه، ج ٢، ص ٢٣٨.

[١٥]. محجة البيضاء، ج ١، ص ٣٢.

[١٦]. غيبت نعمانى، ص ١٧٣.

[١٧]. اعلام الورى، ص ٤٠٨.

[١٨]. نهج‌البلاغه، خطبه ١٠٣، فيض ٢٩١.

[١٩]. بحارالانوار، ج ٥٢، ص ١٤٩، ح ٧٣. علما در مورد ادعيه اصطلاحاً مى‌گويند «توقيفى» است، بدين معنى كه نبايد متن دعا را دستكارى كرد و آن را تغيير داد. مانند اينكه اگر به فردى آدرس گنجى را در زير خاك بدين صورت دهند كه دو متر به سمت پايين و بعد ٣ متر به چپ ر احفر كن، اگر او حتى ١ متر آن طرفتر، حفر كند، به گنج نمى‌رسد.

[٢٠]. مهج الدعوات، ص ٢٣٢.

[٢١]. كافى، ج ١، ص ٥٢، ح ١١.

[٢٢]. امالى طوسى، صص ٢٣٢- ٤١٠، بشارة المصطفى؛ ص ١١٣.

[٢٣]. بحارالانوار، ج ٢، ص ٦.