زمين كه (خداوند) شما را در آن جاى داد تا ببيند چه مى‌كنيد، پس مراقب خدا باشيد در آنچه از شما ديده مى‌شود، بر شما باد به راه روشن بزرگ‌تر، در آن برويد كه ديگرى جاى شما را نگيرد. سپس حضرت اين آيه قرآن را تلاوت فرمود: «به سوى آمرزش پروردگارتان بشتابيد و به راه بهشتى كه عرضش به قدر پهناى آسمان و زمين است و آن براى اهل ايمان به خدا و پيمبرانش مهيا گرديده».[١]

٥. پيشه كردن تقوى: پس بدانيد شما به بهشت نمى‌رسيد مگر به تقوى، و هر كه رها سازد پيروى از آنكه خدا فرمان اطاعت او را داده، برانگيخته شود براى او شيطانى كه قرين و مونس او گردد.

٦. عدم سازش با ستمكاران: شما را چه باشد كه به دنيا تكيه كرديد، و به ستم خشنوديد، و فرو گذاشتيد آنچه را كه عزت و سعادت شما و نيروى عليه ستمگران در آنست، نه از خدايتان شرم داريد، و نه به حال خود فكر مى‌كنيد. شما در هر روز ظلم مى‌شويد ولى از خواب بيدار نمى‌گرديد، و سستى شما پايان نپذيرد، آيا نمى‌بينيد دين شما كهنه مى‌شود و شما سرگرم دنياييد، خداى بزرگ مى‌فرمايد: «و شما مؤمنان هرگز نبايد با ظالمان همدست و دوست باشيد و گر نه آتش كيفر آنان در شما هم خواهد گرفت و در آن حال جز خدا هيچ دوستى نخواهيد يافت و هرگز كسى، يارى شما نخواهد كرد».[٢] و[٣]

رواياتى كه مخاطبش افراد متوسطى است كه در فتنه‌ها احتمال لغزششان بيش از نجات به نظر مى‌آيد از اين قرارند:

٧. ذكر و يادآورى هميشگى: دانشمند آن‌كس است كه ارزش خويش را بشناسد، در نادانى مرد همين بس كه قدر خود را نشناسد و دشمن‌ترين بندگان نزد خدا همانا بنده‌اى است كه خدا او را به خودش واگذارد، سرگردان و حيران از راه راست باشد و هدفش را نداند چيست و بدون راهنما راه را بپيمايد. اگر به سوى كسب مال دنيا دعوت شود اجابت مى‌كند اگر به سوى آخرت دعوت شود كاهلى مى‌كند گويا عملى را كه براى دنيا انجام مى‌دهد بر او واجب است و آنچه براى آخرت انجام مى‌دهد از او ساقط. اينها در زمانى است كه در آن زمان كسى سالم نمى‌ماند جز مؤمنى كه دائم الذكر است و كم اذيت، كه اگر حاضر باشد كسى او را نشناسد و اگر غايب باشد جستجويش نكنند.

٨. عدم اشاعه گناه: اينان چراغ‌هاى هدايت و مشعل‌هاى فروزان براى شبروان هستند و براى سخن چينى و فساد در گردش نيستند، نادان و سفيه نباشند كه گناهان را انتشار دهند و اشاعه فاحشه كنند. خداوند درهاى رحمتش را بروى اينان مى‌گشايد و از ايشان عذاب سختش را برطرف مى‌كند. اى مردم همانا روزگارى مى‌آيد كه مردم فقط به اسم اسلام بى‌نياز باشند و از اسلام خبرى نباشد آن چنان كه ظرف تنها به آنچه كه در آن ريخته مى‌شود بى‌نياز باشد.[٤]

به اميد آنكه خداوند همه ما را از شرّ فتنه‌هاى آخرالزمان برهاند و از تمام ابتلائات اين دوره سربلند بيرون آورد. انشاءالله‌

پى نوشت‌ها:

[١]. شيخ مفيد، الإرشاد، ج ١، ص ٣٥.

[٢]. نهج البلاغه، ترجمه محمد دشتى، خطبه ٥٩.

[٣]. علامه حلى، الفين، ترجمه وجدانى، ص ٩٥٣.

(٤). علامه حلى، كشف اليقين فى فضائل أمير المؤمنين (ع)، ص ٨٤.

[٥]. تهذيب اللغة، ج ١٤، ص ٢٩٦؛ مقاييس اللغة، ج ٤، ص ٤٧٢.

[٦]. النهاية، ج ٣، ص ٤١٠.

[٧]. سوره عنكبوت (٢٩)، آيه ٢.

[٨]. سوره مائده (٥)، آيه ٤٩.

[٩]. سوره بقره (٢)، آيه ١٩٣.

[١٠]. سوره حديد (٥٧)، آيه ١٤.

[١١]. سوره انفال (٨)، آيه ٧٣.

[١٢]. سوره مائده (٥)، آيه ٤١.

[١٣]. سوره نسا (٤)، آيه ١٠١.

[١٤]. سوره توبه (٩)، آيه ٤٧.

[١٥]. السنن الوارده، ص ٣٥.

[١٦]. فتن ابن حماد، ص ٢٨.

[١٧]. همان، ص ٣٩.

[١٨]. روضه كافى، ص ٥٨.

[١٩]. السنن الوارده، ص ٣٧.

[٢٠]. تفسير عياشى، ج ١، ص ٣.

[٢١]. سوره اعراف (٧)، آيه ١٨١.

[٢٢]. تفسير عياشى، ج ٢، ص ٤٣.

[٢٣]. بحارالانوار، ج ٢٤، ص ١٤٦.

[٢٤]. الامالى، ص ٢١٢.

[٢٥]. الصراط المستقيم، ج ٢، ص ١٥٣.

[٢٦]. نهج السعاده، ج ٣، ص ٤٢٧ و ص ٤٣٠.

[٢٧]. فتن ابن حماد، ص ٣٤.

[٢٨]. امالى طوسى، ج ٢، ص ١٣٢؛ وسائل الشيعه.

[٢٩]. فتن ابن حماد، ص ١٢٣.

[٣٠]. كنزالعمال، ج ١١، ص ١٨٩.

[٣١]. كمال الدين، ص ٢٨٨.

[٣٢]. الكافى، ج ١، ص ٣٩٦.

[٣٣]. المحاسن، ص ٢٦٢؛ بحارالانوار، ج ٥٢، ص ١٣١.

[٣٤]. ر. ك: الدرالمنثور، ج ٢، ص ٢٢٧.

[٣٥]. ر. ك: كمال الدين، ج ٢، ص ٦٥٤.

[٣٦]. سوره زمر (٣٩)، آيه ٥٦.

[٣٧]. سوره حديد (٥٧)، آيه ٢١.

[٣٨]. سوره هود (١١)، آيه ١١٣.

[٣٩]. نهج السعاده، ج ٣، ص ٤٢١.

[٤٠]. إرشاد القلوب إلى الصواب، ج ١، ص ٣٥.