با توجه به روايت‌هايى كه در زمينه جنگ‌ها و نبردهاى عصر ظهور و برخورد قاطعانه امام مهدى (ع) با ستم‌كاران و گردن‌كشان دوران وارد شده است، اين پرسش يا ابهام در ذهن برخى به وجود آمده كه چگونه قيامى كه با هدف عدالت گسترى آغاز شده است، مى‌تواند همراه با خشونت و خون‌ريزى باشد؟

براى پاسخ به اين پرسش، لازم است نكاتى را به عنوان مقدمه يادآور شويم.

١. شبيه‌ترين مردم به رسول خدا (ص)

در روايات متعددى بر اين موضوع تأكيد شده است كه امام مهدى (ع)، شبيه‌ترين مردم به رسول خدا (ص) چه از نظر چهره و شمايل ظاهرى و چه از نظر خلق و خو و رفتار است. از جمله در روايتى كه از پيامبر اعظم (ص) نقل شده است، مى‌خوانيم:

نهمين نفر از ايشان (فرزندان امام حسين (ع)) قائم (برپا دارنده) اهل بيت من و مهدى است. او شبيه‌ترين مردم به من در شمائل، گفتار و رفتار است‌[١] ...

در روايت ديگرى، وقتى راوى از امام محمدباقر (ع) مى‌پرسد: «وقتى قائم به پا خيزد، با مردم چگونه رفتار مى‌كند؟» آن حضرت پاسخ مى‌دهد: «آن‌گونه كه رسول خدا- كه درود و سلام خدا بر او و خاندانش باد- رفتار مى‌كردند تا زمانى اسلام آشكار و فراگير شود». راوى دوباره مى‌پرسد: «سيره رسول خدا (ص) چگونه بود؟» و امام پاسخ مى‌دهد:

آنچه مربوط به جاهليت بود نابود ساخت و با عدالت به مردم روى نمود ....[٢]

امام حسن عسكرى (ع) نيز فرزند خود را شبيه‌ترين مردم به رسول خدا (ص) معرفى مى‌كند:

خدا را سپاس مى‌گويم كه مرا از دنيا نبرد تا اينكه جانشينم را به من نشان داد. او شبيه‌ترين مردم به رسول خدا- درود خدا بر او و خاندانش باد- است ....[٣]

همه ما مى‌دانيم كه رسول خدا (ص) چنان مهربان بود كه حتى حاضر نشد دشمنان خود را نفرين كند. اين ويژگى رسول خدا (ص) در قرآن كريم نيز ستايش شده است و خداوند مى‌فرمايد: به سبب رحمت خداست كه تو با آنها چنين خوش‌خوى و مهربان هستى. اگر تندخو و سخت دل بودى، از گرد تو پراكنده مى‌شدند.[٤]

در جاى ديگر نيز مى‌فرمايد:

هر آينه پيامبرى از خود شما بر شما مبعوث شد، هر آنچه شما را رنج مى‌دهد، بر او گران مى‌آيد. سخت به شما دل بسته است و با مؤمنان رئوف و مهربان است.[٥]

بنا براين، نسبت دادن خشونت و سنگ‌دلى به شبيه‌ترين مردم به پيامبر خاتم، حضرت رحمةللعالمين (ص)، هرگز شايسته نيست.

٢. قاطعيت لازمه گسترش عدالت‌

چنان كه مى‌دانيم، امام مهدى (ع) با هدف گسترش ايمان، عدالت و معنويت و از بين بردن همه مظاهر كفر، ستم و فساد، قيام جهانى خود را آغاز مى‌كند. طبيعى است نهضتى كه با اين اهداف آغاز شود، با مقاومت و مانع‌تراشى سران كفر و ستم و مروجان فرهنگ فساد و تباهى روبه‌رو مى‌شود. بنا براين، امام مهدى (ع) براى پيشبرد اهداف خود چاره‌اى جز جنگيدن و درگير شدن با سران جبهه كفر و استكبار و برخورد قاطع با كسانى كه مانع قيام عدالت گستر ايشان هستند، ندارد. با اين حال، آن حضرت در نبردهاى خود هرگز خون بى گناهى را بر زمين نمى‌ريزد و در آغاز حركت خود نيز از يارانش بيعت مى‌گيرد كه: مسلمانى را دشنام ندهند؛ خون كسى را به ناحق نريزند؛ به آبروى كسى آسيب نزنند؛ به خانه كسى آسيب نزنند؛ به خانه كسى هجوم نبرند؛ كسى را به ناحق نزنند و ....[٦]

به دليل همين رفتار مناسب با عموم مردم است كه در روايات مى‌خوانيم پس از ظهور، همه ساكنان زمين از امام مهدى (ع) خشنودند و به او عشق مى‌ورزند: شما را به مهدى، مردى از قريش بشارت مى‌دهم كه ساكنان آسمان و زمين از خلافت و فرمان‌روايى او خشنودند.[٧]

پى‌نوشت‌ها:

[١]. بحارالأنوار، ج ٥٢، ص ٣٧٩.

[٢]. همان، ج ٥٢، ص ٣٨١، ح ١٩٢.

[٣]. همان، ج ٥١، ص ١٦١، ح ٩.

[٤]. سوره آل عمران (٣)، آيه ١٥٩.

[٥]. سوره توبه (٩)، آيه ١٢٨.

[٦]. لطف الله صافى گلپايگانى، منتخب الأثر، ص ٤٦٩.

[٧]. شيخ حرّ عاملى، إثبات الهداة، ج ٢، ص ٥٢٤.