وارد شده به طوريكه مى توان گفت اخبارى كه بر آنها دلالت دارند در حد «تواتر»[١] يا بالاتر از حد تواتر هستند، و بعضى باخبر واحد «مستفيض»[٢] به دست ما رسيده اند و برخى نيز با خبر واحد غير مستفيض نقل شده كه تعدادى از آنها نيز سندهاى معتبرى دارند. ما در آينده در ذيل هر يك از اين علائم اسناد آنها را به تفصيل نقد و بررسى خواهيم كرد.

٣- علائم ظهور را از جهات مختلفى مى توان تقسيم كرد ما به دو تقسيم كه در آيند مورد بحث خواهند بود اشاره مى كنيم:

الف) علائم و نشانه هايى كه به زمان ظهور نزديك، و بعضى تقريبا متصل به آن هستند؛ و علائمى كه با زمان ظهور فاصله دارند.

ب) علائم و نشانه هايى كه از روايات استفاده مى شود وقوع آنها حتمى است؛ و علائمى كه وقوع آنها حتمى نبوده بداء در آنها هست.

٤- اخبارى كه در زمينه علائم ظهور به دست ما رسيده از جهتى به گذشته هاى دور ارتباط دارند و از جهتى به آينده متصل مى باشند به لحاظ ظرف صدور و قائل متون اخبار، به گذشته مربوط مى شدند و به لحاظ زمان وقوع موضوعات خود با آينده مربوط مى شوند؛ و هر يك از اين دو جهت موجب مشكلاتى مى شود كه براى اعتماد به اين اخبار قبلا بايد اين مشكلات حل شود.

زمان صدور و راويان اخبار

هر سخنى كه با واسطه به ما مى رسد تا زمانى كه به حد تواتر نرسد احتمال جعل و وضع در مورد آن معقول است به اضافه اينكه احتمال و وضع در اخبار مورد بحث ما از چند جهت قوى تر است.

١- ايرن روايات درباره آينده سخن مى گويند و راوى مطمئن است معاصرين او و حتى چند نسل بعد از آنها نمى توانند بر جعلى بودن خبر واقف شوند.

٢- بسيارى از روايات اين باب با بيان رمزى و عبارات مبهم وارد شده و به همين جهت هركدام با وقايع و حوادث مختلفى قابل انطباق مى باشند و به همين دليل است كه نمى توان فهميد كه خبر جعلى است يا نه. و اين دو امر باعث مى شوند كه افراد دروغپرداز در جعل خبر جرات بيشترى پيدا كنند.

٣- بعضى از اين اخبار از وقايعى خبر مى دهند كه قبل از زمان ما اتفاق افتاده اند به همين جهت احتمال مى دهيم كه بعضى از راويان به هر دليل پس از وقوع آن حوادث، اين اخبار را جعل كرده و به راويان قبل از خود نسبت داده باشند.

اينها اشكالاتى است كه به خاطر ارتباط اين اخبار به گذشته با آن مواجهيم.

پى نوشتها:

[١]- حقيقت اين است كه تاريخ نام تعداد بيشترى از اجداد حضرت مهدى (عج) را حفظ كرده است ولى از رسول مكرم اسلام روايت شده كه فرمود: «اذا بلغ نسبى الى عدنان فامسكوا» و شماره پدران آن حضرت تا عدنان بيست و يك نفر است كه اگر با عدد ده (شماره اجداد حضرت مهدى تا پيامبر اكرم» جمع شود عدد سى و يك بدست مى آيد.

[٢]- «ملاحم» جمع «ملحمه» و در لغت به معناى جنگ بزرگ و حماسه عظيم است. اما در اصطلاح به فتنه ها و آشوبهاى آخرالزمان اطلاق مى شود.

[٣]. «فتن» نيز جمع «فتنه» به معناى آزمايش، بلا و محنت، آشوب، اختلاف آرا و عقايد و جنگ و خونريزى است.

[٤]- الذريعه، ج ٢٢، ص ٩٠- ١٨٧.

[٥]- همان، ج ١٦، ص ٣- ١١٢.

[٦]- در جستجوى قائم (عج)، ص ٥٤، رديف ٢٣٣.

[٧]- همان، ص ٧٢، رديف ٣٩٨.

[٨]- همان، ص ٣٤، رديف ٨٠.

[٩]- همان، ص ٥٤، رديف ٢٣٦.

[١٠]- همان، ص ٣٩، رديف ١٢٢.

[١١]- همان، ص ٣٣، رديف ٧٩.

[١٢]- همان، ص ٣٨، رديف ١١٤

[١٣]- همان، ص ٣٨، رديف ١١٥.

[١٤]- خبر «متواتر» در اصطلاح به خبرى اطلاق مى شود كه راويان آن از نظر تعداد به حدى برسند كه عادتا اتفاق آنها بر كذب محل باشد و اين خصوصيت در همه طبقات راويان وجود داشته باشد. ر. ك: العاملى، زين الدين (الشهيد الثانى)، الدراية فى علم مصطلح الحديث، نجف، مطبقه النعمان، ص ١٢.

[١٥]- خبر «مستفيض» خبرى است كه روايان آن را طبقه از ٣ نفر (بنابر قول مشهور) و يا ٢ نفر (بنابر قول ديگر) بيشتر باشند. ر. ك: العاملى، زين الدين (الشهيد الثانى) همان، ص ١٦.