پس از شهادت امام حسين، عليه السلام، درسرزمين كربلا، امامان بعد از او هميشه نسبت به خلفاى حاكم با تقيه رفتار مى نمودند و از آن تاريخ به بعد، به شيعيان فرصت داده نشد به طور آزاد به ترويج و تبليغ مبانى عقيدتى و فكرى خويش، در سطح گسترده بپردازند. البته، رفتار همراه با تقيه ائمه معصومين، عليهم السلام، به اين معنى نبود كه حقانيت حكومت و خلافت امويان و عباسيان را پذيرفته باشند، بلكه ازهر فرصت مناسبى براى بيان عدم صلاحيت حكومت آنها استفاده مى نمودند.

در طول تاريخ حكومت امويان و عباسيان، تا زمان غيبت صغرى، هيچ خليفه و حاكمى پيدا نشد كه از شيعيان جانبدارى نموده و عرصه فعاليت را براى آنان باز بگذارد. امويان كه دشمن سرسخت آل على، عليه السلام، بودند در دشمنى با آنان از هيچ تلاشى مضايقه نكردند. عباسيان هم، در ابتدا به عنوان خانواده اهل بيت، عليهم السلام، به خاطر رسيدن به پيروزى در برابر امويان، بر سر كار آمدند، وليكن بعد از اندك زمانى همان خط مشى امويان را تعقيب كردند.

آنها بعد از پيدا شدن فرقه هاى كلامى گاهى طرفدار معتزله و زمانى طرفدار اهل حديث و حنابله بودند و اگر شيعيان را در حال ضعف مى ديدند، نسبت به آنها بى اعتنايى مى كردند، و اگر قدرت آنها رو به فزونى مى گذاشت و خطرى احساس مى كردند، براى تضعيف و نابودى آنها اقدام مى نمودند.

على رغم چنين شرايط خاص زمانى، مكتب تشيع با رهبرى ستارگان درخشان امت، خود را از بحرانهاى ناگوار و خصمانه نجات داد و با تمام مبانى، بدون كمترين انحرافى، خود را حفظ كرد. اينكه بقاى مكتب تشيع در طول تاريخ، با وجود مخالفتها و دشمنيهاى سرسختانه صاحبان قدرت و حكومت، وابسته به چه علل و عواملى است، نيازمند بحثى ريشه دار و تخصصى است تا اينكه به طور كامل واضح و روشن گردد؛ ليكن بحث ما به يك مقطع زمانى خاص يعنى دوران غيبت صغرى اختصاص دارد.

با وجود اينكه، در زمانهاى قبل، امام معصوم در ميان مردم حضور داشت و به طور مستقيم جامعه و شيعيان را رهبرى مى نمود، دشمنان باايجاد تفرقه و فرقه سازى در ميان امت فرصت فعاليت به آنها نمى دادند، ولى حالا كه شيعيان در غيبت صغرى، بحران و شرايط سخت ترى كه همان عدم حضور مستقيم امام، عليه السلام، در ميان آنان است، رو به رو شده اند، چگونه مى توانند خود را حفظ كنند. و هيچ آبى از آب تكان نخورد؟

درست است شيعيان در اوايل غيبت، به فرقه هاى مختلفى انشعاب‌