جهان بينى توحيدى، يعنى جهان «يك قطبى» و «تك محورى» است. جهان بينى توحيدى يعنى جهان ماهيت «از اويى» (إنّا للّه) و «به سوى اويى» (إنّا إليه راجعون)[١] دارد.[٢]

توحيد، درجات و مراتب دارد، همچنان كه شرك نيز كه مقابل توحيد است، مراتب و درجات دارد. تا انسان همه مراحل توحيد را طى نكند، موحد واقعى نيست.[٣]

ايشان در ادامه سخنان خود با تقسيم مراتب توحيد به «توحيد نظرى» و «توحيد عملى» مراتب سه گانه توحيد نظرى را اين گونه بر مى شمارد:

«توحيد ذاتى» يعنى شناختن ذات حق به وحدت و يگانگى ... «توحيد صفاتى، يعنى درك و شناسايى ذات حق به يگانگى عينى با صفات و يگانگى صفات با يكديگر ... «توحيد افعالى» يعنى درك و شناختن اينكه جهان با همه نظامات و سنن و علل و معلولات و اسباب و مسببات، فعل او و كار او و ناشى از اراده اوست.[٤]

استاد شهيد درباره توحيد عملى نيز مى فرمايد:

توحيد عملى يا «توحيد در عبادت» يعنى يگانه پرستى، به عبارت ديگر: در جهت پرستش حق، يگانه شدن.[٥]

با روشن شدن مفهوم و مراتب توحيد مى توان گفت كه هم درك مراتب توحيد و هم تحقق عينى آن در فرد و جامعه بودن وجود پيشوايانى كه هم در توحيد نظرى و هم در توحيد عملى سرآمد روزگار خود بوده و به بالاترين مراتب توحيد دست يافته باشند، امكان پذير نيست و از همين روست كه امام على (ع) مى فرمايد:

«لاإله إلّا الله» شرط هايى دارد و من و فرزندانم از جمله اين شرط ها هستيم.[٦]

امام رضا (ع) نيز در حديث معروف «سلسلة الذهب» پس از آن كه به واسطه پدران خود از پيامبر خدا (ص) و آن حضرت نيز از جبرئيل (ع) نقل مى كند كه خداوند تعالى فرمود:

لا إله إلّا الله حصنى فمن دخل حصنى أمن [من‌] عذابى‌[٧]

«لاإله إلّا اللّه» (توحيد) قلعه استوار من است. پس هر كس در قلعه من داخل شود ازعذاب من در امان مى ماند.

و در تكميل حديث مى فرمايد:

بشروطها و أنا من شروطها.

[تحقق آنچه گفتم‌] شروطى دارد و من از جمله آن شروطم.

اشاره به اين كه داخل شدن در قلعه توحيد و ايمنى يافتن از عذاب جهنم بدون پذيرش ولايت امام معصوم (ع) امكان پذير نيست.

شيخ صدوق (ره) در كتاب التوحيد پس از نقل روايت ياد شده، در توضيح «شروط توحيد» چنين مى نويسد:

از شروط لااله الا الله (توحيد) پذيرش اين موضوع است كه [امام‌] رضا (ع) از سوى خداى عزّ و جلّ [به عنوان‌] امام بر بندگان [برگزيده شده‌] و پيروى از او بر آن ها واجب است.[٨]

جالب اينجاست كه در روايت ديگرى كه از امام رضا (ع) نقل شده، خداوند متعال مى فرمايد:

ولاية على بن ابى طالب حصنى فمن دخل‌