ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٤٦ - مسئله بداء و علم خداوند

آيا همه نشانه هاى ظهور اتفاق مى افتند؟

سخنرانى حجت الاسلام و المسلمين سيد ابوالحسن مهدوى‌

موضوع صحبت، بحث نشانه‌هاى ظهور است كه لازم است قبل از پرداختن به آن كمى درباره موضوع «بداء» سخن بگوييم.

مسئله بداء و علم خداوند

مسئله بداء از جمله مسايل بسيار مهمى است كه در سه علم فلسفه، كلام و اصول فقه به طور مفصل، درباره آن صحبت شده است؛ ولى از آنجا كه در زمره مسايل اعتقادى هم هست، صرفاً به همان اندازه كه به عنوان يك عقيده مى‌طلبد از آن مطلع باشيم، آن را با هم مرور مى‌كنيم.

كلمه بداء هم درباره انسان‌ها به‌كار مى‌رود، و هم خداوند متعال، كه دو معناى كاملًا متفاوت از همديگر دارند. وقتى اين كلمه را براى انسان‌ها به‌كار مى‌بريم، منظور ما همان تغيير اراده است. مثل اينكه ما تصميم جدى براى مسافرت داشته باشيم، و اندكى پيش از مسافرت بفهميم اين سفر خطر دارد، و رفتن به آن به صلاح نيست، و از رفتن پشيمان بشويم. در اين حالت مى‌گوييم كه براى ما بداء حاصل شد؛ زيرا از باطن قضايا خبر نداشتيم و الا از همان اول چنين تصميمى نمى‌گرفتيم. چنين معنايى هيچ‌گاه درباره خداوند متعال مصداق پيدا نمى‌كند، چون نمى‌توانيم بگوييم، نعوذبالله، خدا نمى‌دانست كار ضرر دارد و بعداً فهميد، و تصميمش عوض شد.

بدائى كه در مورد خداوند متعال استفاده مى‌شود همان «اظهار پس از خفا» ست كه با مثالى آن را براى شما توضيح مى‌دهم.

يكى از انبياى قوم بنى‌اسراييل، در شب اول ازدواج يك عروس و داماد، به پيروان خود گفت: فردا جنازه اين دو را از خانه بيرون خواهند آورد. صبح فردا مردم در نهايت ناباورى ديدند كه آنها نمرده‌اند. از آن پيامبر توضيح خواستند و او هم از خداوند توضيح خواست. به او خطاب شد؛ مرگ آنها معلق بود، نه حتمى، و چون همان شب صدقه دادند، مرگشان به تأخير افتاد. به مريدانت بگو اگر مى‌خواهند مطمئن شوند، كه قرار بوده اينها كشته شوند، بروند زير رختخواب آنها، مارى را كه قرار بوده قاتلشان باشد، ببينند. اين همان بداء در مورد خداوند است كه خداوند يك طرف قضيه را براى ما بيان كرده و طرف ديگر را نگفته تا جايگاه‌