خداوندا! به سبب آنچه دستهاى مردم فراهم آورده، فساد در خشكى و دريا نمودار شده است، پس ولى خود و پسر دختر پيامبرت را- كه همنام رسول توست- بر ما آشكار ساز، تا آنكه همه مظاهر باطل را نابود سازد و حق را ثابت گرداند. ٣

در سلسله مقالاتى كه از اين پس با عنوان «جهان در بحران» تقديم شما خوانندگان عزيز مى‌شود، نمادهاى مختلف بحرانهايى كه امروز جهان با آنها دست به گريبان است، مورد بررسى قرار مى‌گيرد تا عمق و گستردگى اين بحرانها بيش از پيش روشن شود و عجز و ناتوانى انسان امروز در مهار آنها افزون از گذشته معلوم گردد. باشد تا از اين رهگذر همه ما به ضرورت ظهور آخرين حجت براى پايان دادن به همه اين آشفتگيها، سرگردانيها، رنجها و بلاها واقف و فرج آن حضرت را با همه وجود از خداوند متعال خواستار شويم.

در مقاله پيش رو، كه در واقع گزارش سازمان بهداشت جهانى است، شما با يكى ديگر از اابعاد بحرانهاى فزاينده‌اى كه جان با آن روبروست آشنا مى‌شويد.

سخن اصلى اين گزارش اين است كه: اگر چه علم پزشكى جديد در ساليان گذشته به واسطه مقابله با برخى بيماريهاى عفونى و همه‌گير و گاه ريشه‌كنى آنها همواره به خود باليده، اما ظهور مجدد اين نوع بيماريهاى به ظاهر نابود شده و نيز پيدايش برخى بيماريهاى جديد، پزشكى و نيز حوزه سلامت بشرى را با چالشى جدى مواجه ساخته است.

اين گزارش را با هم مى‌خوانيم.

تا چندى پيش، نوعى خوش‌بينى حكايت از آن داشت كه مبارزه طولانى مدت بشر براى به كنترل درآوردن بيماريهاى عفونى، تقريباً با موفقيت به پايان رسيده است. ديگر آبله ريشه‌كن شده است و فلج اطفال، جذام، چاگاس و كزاز در نوزادان در آستانه نابودى كامل قرار دارد. همچنين آمارها حكايت از آن دارد كه هشتاد درصد كودكان جهان در سالهاى اخير در برابر تعدادى از بيماريهاى كشنده، مصونيت يافته‌اند و داروهاى ضد ميكروب توليد شده، به نحوى مؤثر، بيماريهاى عفونى بى‌شمارى را به كنترل درآورده‌اند.

اما اين‌گونه خوش‌بينيها هم‌اكنون در حال رنگ باختن‌اند؛ زيرا بررسيها بيانگر آن است كه همه ساله به رغم اين‌گونه تلاشها، باز هم حيات بشر با مرگ ميليونها نفر در اثر برخى از اين‌گونه بيماريها همراه شده است. بنابراين نه تنها مبارزه براى به كنترل درآوردن اين بيماريها پايان نيافته، بلكه به مرحله‌اى بحرانى نيز رسيده است. هم‌اكنون، بيماريهاى عفونى به عنوان مهم‌ترين عامل مرگ و مير در سراسر جهان شناخته مى‌شوند، به‌طورى كه حداقل ١٧ ميليون از ٥٢ ميليون مورد مرگ سالانه جهان را به خود اختصاص داده است. علاوه بر اين جمعيت ١٧ ميليونى كه حدود ٩ ميليون نفر آنها را كودكان تشكيل مى‌دهند، بيش از نيمى از جمعيت ٥/ ٧٢ ميليارد نفرى جهان نيز در معرض بسيارى از بيماريهاى بومى قرار دارند.

در حال حاضر، بيماريهايى همچون وبا كه تصور مى‌شد از لحاظ جغرافيايى محدود شده‌اند، در مناطقى كه به عنوان مناطق ايمن شناخته مى‌شوند، دوباره در حال شيوع و گسترش است. اگر چه تعدادى از بيماريهاى عفونى به‌طور كامل به كنترل درآمده‌اند، اما برخى بيماريها همچون مالاريا و سل كه همواره در گذشته نيز به عنوان بزرگ‌ترين دشمنان بشريت شناخته مى‌شدند، دوباره ظاهر شده‌اند و مبارزه‌اى ديگر عليه آنها از سر گرفته شده است. اهميت كنترل بيماريهاى عفونى، زمانى آشكار مى‌گردد كه دريابيم نقش عوامل عفونى در گسترش تعداد قابل توجهى از انواع سرطانها كاملًا اثبات شده است.

بيماريهاى جديد؛ تهديدهاى جديد

همراهى بيماريهاى جديد و نوظهور با گسترش سريع عوامل مقاوم در برابر آنتى‌بيوتيكها و نيز افزايش ميزان حشرات ناقل مقاوم در برابر حشره‌كشها، به چالشهايى رعب‌آور براى سلامت بشريت تبديل شده‌اند.

بيماريهاى جديد از ايدز گرفته تا بيماريهاى معمولى، همه و همه با عفونتهاى ويروسى در ارتباط هستند. از آنجا كه در بسيارى از اين‌گونه بيماريها، منبع عفونت هم‌چنان ناشناخته مانده است، در نتيجه راه معالجه خاصى نيز تا كنون براى آنها يافت نشده است.

هم‌اينك ظهور نوعى مقاومت عليه آنتى بيوتيكها در محيط بيمارستانها در سراسر جهان به پديده‌اى تهديد كننده براى كاركنان حاضر در اين‌گونه محيطها تبديل شده است. در چنين شرايطى است كه بسيارى از آنتى‌بيوتيكهاى قوى، بى‌اثر شده‌اند و اين معضل زمانى تشديد مى‌شود كه داروهاى جديد محدودى در حال جايگزين شدن آنها است. واقعيت آن است كه در چنين مبارزه‌اى اين ميكروبها از بشريت پيشى جسته‌اند و هر لحظه نيز فاصله بين توانايى آنها در مسير جهش يافتن و تبديل به گونه‌هاى مقاوم در برابر داروها و توانايى بشر براى مقابله با آنها در حال افزايش است.

اينها نمونه‌هايى از رويدادهايى است كه در روند كنترل بيمايهاى همه‌گير در حال ظهور و بروز است؛ روندى كه به رغم كشف آنتى بيوتيكها، گسترش واكسيناسيون، توسل به مجموعه‌اى از اقدامات بهداشتى و نيز درك بهترى از ماهيت بيماريهاى عفونى، باز هم ادامه دارد.

بهاى يك شكست‌

ظهور مجدد بيماريهاى عفونى، زنگ خطرى است كه حكايت از آن دارد كه در صورت عدم دستيابى به راهكارهاى جديد، امنيت جهانى در حوزه سلامت و رفاه با تهديدى جدى روبرو خواهد شد.

اين‌گونه بيماريها، خواه در مناطق خاصى ظهور يابند، همچون مالاريا و تب دنگ كه در كشورهاى در حال توسعه رواج بسيارى يافته‌اند، و خواه گستره‌اى جهانى را به خود آلوده سازند، همانند هپاتيت و يا بيماريهايى چون ايدز كه از طريق تماس جنسى قابل انتقال هستند و يا اصلًا بيماريهايى كه به‌وسيله مواد غذايى انتقال مى‌يابند كه هم مردم كشورهاى فقير و هم مردم كشورهاى غنى را متأثر از خود مى سازند، مى‌توانند تهديدهايى جدى براى سلامت‌