١٦. در ذيل آيه شريفه: وَ مَنْ قُتِلَ مَظْلُوماً فَقَدْ جَعَلْنا لِوَلِيِّهِ سُلْطاناً[٤] روايت شده كه منظور از «مقتول» امام حسين (ع) و منظور از «ولىّ او» قائم (ع) است.[٥]

در ادامه آيه شريفه آمده است: فَلا يُسْرِفْ فِي الْقَتْلِ؛ كسى كه مظلومانه كشته شود براى ولىّ او سيطره قرار داديم، پس در كشتن اسراف نكند.

امام باقر (ع) فرمود:

الإسراف فى القتل أن يقتل غير قاتله.[٦]

اسراف در قتل آن است كه به جز قاتل شخص ديگرى را بكشد.

١٧. مرحوم كلينى با سلسله اسنادش از سيف بن عميره، از اسحاق بن عمار[٧] در تفسير اسراف در اين آيه شريفه از امام كاظم (ع) روايت كرده كه فرمود:

نهى أن يقتل غير قاتله أو يمثد بالقاتل.[٨]

خداوند نهى فرموده از اينكه جز قاتل شخص ديگرى را بكشد و يا قاتل را مثله كند.

آنچه در اين دو حديث شريف در تفسير واژه «اسراف» در آيه شريفه آمده، كاملًا منطقى و مطابق با ضوابط شرع و محكمات عقيدتى و فقهى ما است، ولى در مقابل حديث ديگرى در همين رابطه نقل شده كه با ضوابط فقه شيعه و محكمات اعتقادى ما سازگار نيست و احتياج به نقد و بررسى دارد و اينك متن حديث:

مرحوم كلينى، از على بن محمد (قتيبى)، از صالح (بن ابى حمّاد)، از حجال (عبداللّه بن محمد اسدى)، از برخى از اصحابش (؟)، در تفسير آيه‌ وَ مَنْ قُتِلَ مَظْلُوماً فَقَدْ جَعَلْنا لِوَلِيِّهِ سُلْطاناً فَلا يُسْرِفْ فِي الْقَتْلِ.[٩]

از امام صادق (ع) روايت كرده كه فرمود:

نزل فى الحسين (ع)، لو قتل أهل الأرض به ما كان سرفا.[١٠]

در حق امام حسين (ع) نازل شده، كه اگر همه اهل زمين را در مقابل او بكشد اسراف نخواهد بود!!

در منابع فراوان اين حديث به نقل از مرحوم كلينى آمده است.[١١]

بررسى حديث از نظر سند و محتوا

اين حديث عليرغم وقوع آن در كتاب شريف كافى قابل اعتماد و استناد نيست، كه در اينجا به طور فشرده به برخى از اشكالهاى سندى و محتوايى آن اشاره مى كنيم:

اما از نظر سند

١. مرحوم كلينى آن را از «على بن محمد بن قتيبه نيشابورى، شاگرد برجسته فضل بن شاذان نقل كرده، كه به تصريح آيت اللّه خويى قدس سره وثاقتش ثابت نشده‌[١٢] تنها «كشى» بر او اعتماد كرده، مرحوم «نجاشى» پس از ستايش فراوان از كشى فرموده: او به كثرت از ضعفا روايت مى كند.[١٣]

٢. على بن محمد نيز آن را از «صالح بن ابى حماد» روايت كرده، كه نجاشى امر او را ملتبس دانسته‌[١٤]، ابن غضائرى او را تضعيف كرده‌[١٥] و علامه درحق او توقف نموده است.[١٦]

٣. صالح بن ابى حماد نيز آن را از «حجال» نقل كرده، و حجال در ميان سه نفر مشترك است، ولى در اينجا منظور «عبداللّه بن محمدى اسدى» مى باشد.[١٧]

٤. حجال بدون ترديد مورد اعتماد است‌[١٨]