وَ لَقَدْ كَتَبْنا فِي الزَّبُورِ مِنْ بَعْدِ الذِّكْرِ أَنَّ الْأَرْضَ يَرِثُها عِبادِيَ الصَّالِحُونَ، إِنَّ فِي هذا لَبَلاغاً لِقَوْمٍ عابِدِينَ.[١]

ما بعد از ذكر (تورات) در زبور نوشتيم كه زمين را بندگان صالح من وارث مى شوند. در اين پيام روشنى براى گروه عبادت كنندگان است.

در آيه محل بحث سخن در اين است كه اين وعده الهى به وراثت صالحان نه تنها در قرآن، بلكه در كتب آسمانى پيامبران پيشين نيز آمده است، و در حقيقت اديان آسمانى ديگر نيز در انتظار رسيدن منجى و مصلحى هستند كه ظلم و ظالمان را از بين ببرد و عدالت را جايگزين آن نمايد. در ميان كتب آسمانى، به دو كتاب تصريح شده است: «زبور» و «ذكر». درباره اين كه مراد از اين دو چيست، نظريه هايى بيان شده است:

نظريه اول اين است كه با توجه به اين كه زبور اسمى است براى كتاب، بنابراين، مراد از آن كتابهاى پيامبران است. و مراد از ذكر «ام الكتاب» است، و اين همان لوح محفوظ است. اين قول ابن عباس و بعضى ديگر است. بنابراين مقصود اين است كه خداوند در كتابهاى پيامبران و در لوح محفوظ نوشته است كه بندگان صالح وارث بهشت مى شوند.

نظريه دوم اين است كه مراد از ذكر، تورات است، و مراد از زبور كتابهايى است كه بعد از تورات نازل شده است.

نظريه سوم اين است كه با استناد به روايتى، مراد از ذكر، قرآن است.

نظريه چهارم اين است كه مراد از ذكر تورات و مراد از زبور، زبور داود است.[٢]

با همه اختلافهايى كه در اين نظريه ها وجود دارد، ولى جامع همه اينها اين است كه وعده وراثت صالحان در كتب آسمانى گذشته آمده است و اختلاف در مصداق آن كتب است.

درباره اين نظريه كه مراد از زبور، كتب انبيا و يا انبياى بعد از حضرت موسى (ع) است، دليلى بر آن وجود ندارد گرچه اين كلمه در اصل به معناى هرگونه كتاب و نوشته است، اما شاهد قرآنى برخلاف اين نظريه است.

اما در مورد ذكر، بعضى گفتهاند مراد از آن قرآن است، زيرا در مواردى از قرآن به «ذكر» تعبير شده است.

اشكال اين نظريه اين است كه قرآن مى فرمايد: بعد از «ذكر» در زبور چنين مطلبى را آورده ايم، در حالى كه زبور قبل از ذكر بوده نه بعد از آن.

به اين اشكال دو جواب داده شده است:

جواب اول: در اينجا مراد از بعد، قبل است.[٣]

جواب دوم: بعديت در اينجا مرتبه اى است نه‌