تاريخ غيبت كبرى، پاره اى از حاجت مندان با نوشتن نامه اى، خطاب به امام عصر (ع)، نيازها و مشكلات خود را بيان مى كردند و از آن حضرت، كه گاه به وضعيت همه انسانها هستند، تقاضاى برآورده شدن حاجت مى كردند و سپس نامه را در آب جارى مى انداختند. در اين فصل، قضاياى پاره اى از اشخاص (ءز جمله آقاى سيد محمد عاملى و ميرزا ابراهيم شيرازى) كه براى امام (ع) نامه نوشته اند و سپس حاجت و نياز آنان از جانب امام عصر (ع) برطرف شده، و يا حتى توفيق شرفيابى و ديدار امام عصر (ع) نصيب آنان شده، ذكر گرديده است؛ خواندن اين بخش براى مؤمنان بسيار جذاب و دلنشين خواهد بود.

بخش نهم با عنوان «فى الزيارات» (زيارت نامه ها)، يكى از مهم ترين بخشهاى كتاب را تشكيل مى دهد؛ زيرا در اين قسمت، زيارت نامه هاى معروفى كه منسوب به امام زمان (ع) است، مانند: زيارت آل يس، زيارت ندبه، زيارت سرداب مقدس، و پاره اى از زيارت نامه هاى ديگر ذكر شده است.

بخش دهم با عنوان «فى زيارة نواب مولانا القائم ارواحنا فداه و مانقلوه من الأدعية والزيارات» (زيارت نائبان امام عصر (ع) و بيان دعاهايى كه نقل نموده)، داراى دو قسمت است. قسمت نخست درباره كيفيت زيارت كردن نائبان خاص امام عصر (ع) و كيفيت سلام نمودن بر آنهاست. قسمت دوم زيارت نامه ها، دعاها و نمازهايى است كه نائبان چهارگانه امام زمان (ع) از جانب ائمه (ع) نقل كرده اند؛ مثلًا نمازى كه حسين بن روح (ره) نقل كرده، يا دعاى سمات كه محمد بن عثمان (ره)، نائب دوم امام زمان (ع)، با واسطه از امام صادق (ع) نقل كرده است. در اين دعاها، نائبان خاص، روايت كننده دعاها و سخنان ائمه اطهار مى باشند و از اين رو همه اين دعاها از جهت سند و علم رجال مى تواند در خور توجه باشد.

بخش يازدهم كتاب، داراى عنوان «فى الأدعية الواردة لظهوره (ع) فى سائرالدعوات» (دعاهاى رسيده از ديگر امامان معصوم (ع)، براى ظهور امام مهدى (ع) است. به عنوان مثال، دعاهايى كه از امام على (ع)، امام سجاد (ع)، امام هادى (ع)، امام عسگرى (ع) و ديگر ائمه (ع) رسيده است و در آنها، فرج و ظهور امام مهدى (ع) خواسته شده است. دعاهاى ارزشمند اين بخش، كه پيش از ولادت امام عصر (ع) صادر گرديده، روشنگر اين نكته است كه در دعاهاى معروف، به ظهور امام عصر (ع) اشاره مى شد و ائمه، از آنرو ظهور امام عصر (ع) را از خداوند طلب مى نمودند چون ظهور ايشان را به منزله عملى شدن شريعت نبوى و آرمانهاى دينى مى دانستند.

بخش دوازدهم با عنوان «فى الأدعية الواردة لظهوره (ع) فى الزيارة»، زيارت نامه هايى است كه در آنها براى ظهور امام عصر (ع) دعا شده است. موضوع بخش يازدهم و دوازدهم يكسان است و در هر دو، به بررسى و بيان مسئله ظهور و دعا براى امام (ع)، از جانب پيشوايان دين، اشاره مى شود؛ لكن در بخش يازدهم، اين مسئله در دعاها، دنبال مى شود؛ اما در بخش دوازدهم، زيارت نامه ها مورد توجه قرار مى گيرند؛ مانند زيارت اميرالمؤمنين (ع) (كه در آن على (ع) به رجعت اشاره مى كنند[١]؛ يا در زيارت ديگرى، خود را از منتظران ظهور امام مهدى (ع) مى خوانند[٢])، زيارت سيدالشهداء (ع)، زيارت امام جواد (ع) و امثال آن، كه در آنها براى ظهور و قيام امام عصر (ع)، دعا مى شود.

مؤلف در خاتمه كتاب الصحيفة المباركة المهدية، به بعضى از موضوعات پراكنده كه در راستاى موضوع كتاب است اشاره مى كند؛ مانند توصيه امام عصر (ع) به خواندن پاره اى از دعاهاى معروف همچون: زيارت جامعه، زيارت عاشورا و نماز شب؛ و همچنين در ادامه، به پاره اى از فضيلتهاى مذكور در بخشى از آيات، اعمال، مكانها و زمانها اشاره مى كند. و سرانجام كتاب با ذكر فهرستى از كتابهاى دعا كه علماى گذشته، در رابطه با امام عصر (ع) گردآورى نموده اند، پايان مى پذيرد.

از ويژگيهاى مثبت كتاب الصحيفة المباركة المهدية، اين است كه بخش زيادى از دعاها، زيارت نامه ها و سفارشهاى امام مهدى (ع) كه به طور پراكنده، در كتابهاى گذشتگان، ذكر گرديده است، به طور مستقل در يك تأليف، گردآورى شده و تمامى منابع و مدارك تاريخى، ذيل هر يك از دعاها، و همچنين در فهرست پايانى كتاب، بيان شده است. اين امر موجب مى گردد تا خوانندگان، به راحتى بتوانند به منابع اصلى، دسترسى پيدا كنند؛ لكن يكى از جنبه هاى آسيب پذير اين دسته از كتابها، اين است كه پاره اى از دعاها، توصيه ها و زيارت نامه ها در خواب، مكاشفه و يا توسط يك فرد نقل گرديده است؛ از اين رو لازم است تا براى كسب وثاقت و اطمينان به صدور اين سخنان از جانب پيشوايان معصوم (ع)، پژوهشهاى علمى و تخصصى، انجام شود و متخصصان در زمينه تاريخ، حديث، و رجال، اين موضوع بسيار مهم و حساس را در استخراج سخنان معصوم، جدى تر گرفته و سره را از ناسره، جدا سازند؛ زيرا اين امر در فرهنگ شيعه تأثيرگذار است و گاهى تعارضات اعتقادى را به همراه خواهد آورد.

پى نوشتها:

[١]. براى آشنايى بيشتر رجوع شود به كتابنامه حضرت مهدى (ع) تأليف على اكبر مهدى پور، ج ٢، صص ٤٨٩- ٤٨٦.

[٢]. آيت اللّه شيخ مرتضى حائرى، فرزند مرحوم آيت اللّه عبدالكريم حائرى يزدى مؤسس حوزه علميه قم است كه در سال ١٣٧٩ ه. ش وفات يافته و قبر شريف او در حرم حضرت معصومه (س) مى باشد.

[٣]. الصحيفة المباركة المهدية، ص ٥٨٤، دعاى ٣١٩، «السلام عليك يا صاحب الكرة والرجعة و ...».

[٤]. پيشين، ص ٥٨٤، دعاى ٣١٨، «أنا منتظر لأمركم».