گفت وگو از «موعود اديان» و منجى آخرالزمان، گفت وگويى است ديرين، با عمرى به درازاى خلقت انسان و سكناى او در عرصه خاك. اين تاريخ بلند از يك سو و اشتراك آن در ميان همه اقوام و ملل، از ديگرسو حكايت از ذاتى بودن اين معنا در نوع انسان دارد و شايد بتوان به مدد اين باور مشترك و انتظارى كه مصاديق آن را در ميان آراء، اقوال و حتى اساطير اقوام مختلف ساكن در گستره زمين مى توان برشمرد انسان را «موجودى منتظر» تعريف كرد.

اين «موجود منتظر» كه اتفاقا همين تعريف او را از ساير موجودات متمايز ساخته است در گذار از شرايط مختلف تاريخى و فراز و نشيبهاى حيات همواره در تلاش براى گذار از «وضع موجود» و فراهم آوردن «وضعى مطلوب» گونه هاى مختلف «فرهنگها» و «تمدنها» را به نمايش گذارده است.

تولد و حيات «تمدنها» انعكاس اين تمناى بزرگ است چنانكه رويگردانى بشر از بسيارى از فرهنگها، ايدئولوژيها، نظريه ها و ... نيز نشان از آن دارد كه هيچيك به تمامى قادر به ارضاى انسان و پاسخگويى به تمناى درونى او نبوده اند. به عبارت ديگر، انسان از همه آنچه كه حقيقتا نمى تواند پاسخگوى تمناى دستيابى او به «عدالت»، «آزادگى»، «اخلاق» و بهره مندى عادلانه از نعمتهاى خدا باشد، دست شسته و بر شاهراه انتظار چشم به آينده اى برتر دوخته است. جالب توجه آنكه همه مدعيان نجات بشر، سعادتمندى، رفاه و امنيت نيز با اشاره به همين «ميل و تمناى» مشترك، امكان ماندن، بهره كشى و سوء استفاده از طبيعت زلال و صاف انسانها را پيدا كرده اند.

«موعود اديان» نه يك پندار و يا خرافه و نه حاصل و محصول روزگار سخت زندگى و عكس العملهاى روانى و احساسى بلكه، واقعيتى است كه ريشه در جان انسان دارد. از يك سو خرد انسانى و از ديگر سو بيان مشترك همه پيامبران الهى، تمامى حكيمان فرزانه، قديسان آزاده و ادبيات همه اقوام و ملل اين نكته را تأييد كرده و بدان صحه مى گذارد. چه، هيچ انسانى در شرايط طبيعى ضرورت دستيابى به عدالت سلامتى، رفاه، عدالت، امنيت و برخوردارى مشترك از نعمتهاى عالم را منكر نمى شود، هيچ صاحب عقل و خردى نيز ضرورت تجربه كامل ترين رتبه و سطح از اينهمه نعمتها را رد نمى كند. چه، بدون ظهور و بروز اين درجه از كمال همه مجاهدتهاى انبيا، كوشش مصلحان و رشادت سلحشوران ابتر و رها مى ماند و يأس و نوميدى بر تمامى ساحتهاى اخلاقى و روحى سايه مى افكند و انسان به تمام معنى از كاركرد حقيقى دور مى افتد. به آن مى ماند كه كسى ظهور و بروز «كمال» در ثمره هاى زمين و گياهان و جانوران را منكر شود و آن را امرى وهمى و غير واقعى فرض كند. از همينجاست كه عرض مى كنم «انتظار فرا رسيدن روز مقدس ظهور موعود اديان»، انتظار فرا رسيدن روز كمال انسان است. موجودى كه برتر و شايسته تر از همه نباتات و جانوران و اشرف آنها خلق شده است. اين معنا حامل قوى ترين انگيزه و پشتوانه بزرگ ترين اراده براى زيستن، سالم ماندن، مجاهده و تلاش براى بيرون راندن همه نشانه هاى تباهى از ساحت زندگى و مناسبات فردى و اجتماعى است. شايد از همين جهت و به دليل همين پتانسيل قوى است كه همواره دشمنان بشر، استعمارگران و سرمايه داران طالب قدرت و سيطره، سعى در نفى و انكار اين ايده و ملوث ساختن آن با مفروضاتى بى پايه كرده اند تا حقيقت و واقعيتى بزرگ و انسان ساز را خرافه اى ضعيف جلوه گر سازند و از اين طريق امكان ادامه حيات و سيطره خود را فراهم نمايند.

جان مايه و «روح» همه آثار ماندگار فرهنگى، همه ادب و ادبيات سترگ و جاودان ملل، همه تابلوهاى نقاشان آرمانگرا و همه داستانهاى مانده از سلحشوران نام آور، مديون اين بخش از حقيقت آدمى است چنانكه همه آثارى كه به نوعى اسبابِ ماندن در بى اخلاقى، دنياپرستى، ابتذال و دورى از معنا و معنويت را فراهم آورده اند محصول غفلت، غيبت و دورى جستن آگاهانه و ناآگاهانه از اين امرند.