ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٤٣ - ميعادگاه منتظران
با سلام و آرزوى توفيق براى اين خواهر محترم، براى پاسخگويى به سؤال مذكور، تذكر چند نكته را لازم مى دانيم:
١. حضرت مهدى (ع) طبق احاديث شريفه، همنام و هم كنيه حضرت پيامبر (ص) هستند و بدين ترتيب نام مباركشان «م ح م د» و كنيه شريفشان «ابوالقاسم» است و همين نام و كنيه در حديث «لوح جابر» نيز آمده است. (كمال الدين، ج ٢، ص ٣٠٧) ٢. در كتابها و در بين مردم، آن حضرت به نامهاى مختلف ديگرى خوانده مى شوند كه اغلب آنها القاب و صفاتى هستند كه در ضمن روايات، براى يادكرد حضرت يا توصيف ايشان به كار رفته اند.
٣. مشهورترين القاب امام زمان (ع) عبارتند از:
بقية الله، قائم آل محمد (ص)، مهدى، حجت، خلف صالح، منتظر، ولى الله، امام العصر وصاحب الزمان. و در اين ميان لقبى چون «مهدى» در اثر كثرت استعمال، بين همه مذاهب اسلامى، به صورت نام خاص ايشان درآمده، همچنانكه عنوانهايى مانند: بقية الله و امام زمان نيز، در بين شيعيان چنين خصوصيتى را داراست.
٤. با توجه به آنچه ذكر شد عنوان «بقية الله» نام حضرت نيست و شايد به همين جهت، در برخى كتابها ذكر نشده است. لكن از القاب آن بزرگوار به شمار مى رود كه ريشه قرآنى نيز دارد:
«بَقِيَّتُاللَّهِ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ»
(سوره هود، آيه ٨٦)
٥. آيه شريفه مذكور در ضمن داستان حضرت شعيب (ع) و كم فروشان شهر «مدين» در قرآن كريم مطرح شده و مراد آن است كه همان سود مشروع كه از ناحيه خداوند، حلال شمرده شده و به حكمت و خواست او، در معاملات براى شما در نظر گرفته شده و مورد رضايت مردم نيز هست، بهتر از سود نامشروعى است كه از راه كم فروشى حاصل آيد. (خلاصه فرمايش صاحب تفسير «الميزان» در ذيل سوره هود، آيه ٨٦.
٦. اين آيه كريمه همچون دهها آيه ديگر قرآن كريم، در ضمن روايات متعددى، به امام زمان (ع) تاويل شده و توسط امام باقر و امام صادق (ع) بر حضرت مهدى (ع) تطبيق شده است:
\* از امام صادق (ع) نقل شده كه مردى از ايشان پرسيد: آيا براى سلام دادن به حضرت قائم (ع) مى توان از تعبير «اميرالمؤمنين» استفاده كرد؟
امام صادق (ع) فرمودند: خير، «اميرالمؤمنين» عنوانى مخصوص حضرت على (ع) است و هيچ يك از مسلمين نه قبل و نه بعد از او به اين عنوان ناميده نشده و نخواهند شد.
راوى پرسيد: پس چگونه به او سلام داده مى شود؟
حضرت فرمودند: مى گويند «السلام عليك يا بقية الله» و سپس آيه را قرائت فرمود:
«بَقِيَّتُاللَّهِ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ»
(كافى، ج ١، ص ٤١١)
\* از حضرت امام محمد باقر (ع) نيز روايت شده كه فرمود:
حضرت قائم (ع) زمانى كه ظهور كند پشت به كعبه مى دهد و سيصد و سيزده نفر گرداگردش جمع مى شوند و او به عنوان اولين سخن خطاب به مردم، همين آيه شريفه را قرائت مى كند:
«بَقِيَّتُاللَّهِ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ»
و سپس مى فرمايد: «من بقية الله و خليفة الله در زمين و حجت خدا برشمايم.»
پس از آن هيچ سلام كننده اى نيست مگر اينكه در سلام بر او گويد: «السلام عليك يا بقية الله»
(كمال الدين، ج ١، ص ٢٣١)
٧. در كيفيت تطبيق عنوان «بقية الله» بر امام زمان (ع) مى توان گفت. اگر چه مفهوم «بقية الله» عام است و شامل هر خير و نعمتى مى شود كه پس از انجام معامله اى عرفى يا جريان امرى اجتماعى و تاريخى، توسط خداوند براى بندگان باقى گذاشته مى شود، لكن از آن رو كه خير مطلق و نعمت بى بديل الهى، در وجود امام زمان (ع) و حكومت جهانى او تحقق مى يابد، مصداق حقيقى و كامل «بقية الله» اوست كه وجود شريفش باقيمانده نسل پيامبران و سلاله امامان معصوم: است و حكومت توحيدى اش ميراث هميشه باقى همه انبياو صديقين و شهداست.
٨. خلاصه كلام اينكه، ذكر عنوان «بقية الله» براى امام عصر (ع) در تاويلات قرآنى و احاديث معصومين (ع) و نيز تكرار آن در زيارتها و دعاهاى مربوط به آن حضرت مانند عبارت «اين بقية الله التى لا تخلو من العتره الهادية» در دعاى ندبه، ريشه اين نامگذارى به شمار مى آيد و توجه به حيثيت وجودى و نقش اساسى امام زمان (ع) در ابقا و احياى مهمترين نعمت الهى يعنى دين و ولايت، تاكيدى براى آن به شمار مى آيد.