اين در حالى است كه هنوز چنانكه شايسته است، نقد جدى تفكر، فرهنگ و تمدن غرب و بازپرسى از نحوه نفوذ و بسط آن مبانى در نظام تعليم و تربيت، دستگاههاى ارتباط جمعى، اقتصادى، شهرسازى و ... در ايران به عمل نيامده است و تا دسترسى به پاسخهاى اساسى مبتنى بر منابع اسلامى و مبانى نظر دينى- در كليه امور- راهى دراز در پيش است. راهى كه پيمودن آن الزامى است و استمرار حيات حقيقى انقلاب اسلامى و آغاز بناى تمدن ويژه آن منوط به اين امر مهم است زيرا:

به جز دوران حيات و حضور حضرت نبى اكرم (ص) و مدت كوتاه خلافت على بن ابى طالب (ع) در سرزمينهاى اسلامى (با انبوهى از درگيريها و جنگها) ديگر هيچ گاه، به صورت گسترده امكان استقرار حكومت اسلامى- زير لواى معصومين (ع)- مهيا نشد و پس از غيبت كبرى نيز، سلطه اولاد بنى عباس و پس از آنها، خلفا و سلاطين نادان، امكان نشر آراء مؤمنان آل محمد (ص) و تحقق حكومت اسلامى فراهم نيامد و در يك كلام:

وجوه فرهنگى و آداب ملك دارى و تعاليم معصومين (ع) در پرده اجمال و سينه بزرگان اهل نظر ماند و تنها وجوهى از آن دريافتهاى قلبى در قالب آثار فقهى، مجموعه هاى روايى، دواوين شعراء، تفاسير و صورتهاى معمارى آشكار شد. مجموعه اى كه طى چند قرن گوشه اى از تمدن اسلامى را به نمايش گذارد و پس از آن تبديل به آرزوى بزرگى شد كه قلبهاى مشتاقان را گرم مى كرد. انتظارى كه تا ظهور قائم آل محمد (ص) امتداد مى يابد. ليكن، اين تصور بيهوده به وجود آمد كه «اسلام قادر به عرضه پاسخهاى مناسب براى سؤالات مسلمين در مباحث اقتصادى، اجتماعى، حقوقى و سياسى روز نيست.

و چه زود مسلمين نيز از ياد بردند كه امامشان فرموده بود:

«ليس شى الا و قد جاء فى الكتاب و جاءت فيه السنه»[١]

چيزى نيست مگر آنكه [حكم آن‌] در كتاب و سنت آمده است.

اين امر مقدمه اى شد تاواسپس آن (بويژه در دوره معاصر)، مبانى نظر غيردينى و منابع غربى مورد توجه اهل علم و بويژه دانشگاهيان و دانش آموختگان جديد واقع شود و آراء آنان در قالب برنامه ها و كتب درسى به دانشجويان جوان منتقل گردد، تا جايى كه متاسفانه، امروزه همه مسائل مبتلا به، مبانى نظر و منابع غربى نقش اساسى و تعيين كننده اى را ايفا مى كنند.

به موازات اين جريان، شاهد بوده ايم كه از بزرگان اهل ادب دينى و آثار مردان اهل تفكر و نظر، هماره وسيله اى براى تفاخر و زينت مجالس ساخته شد و هر از چندى سمينارى و كنگره اى به نام آنان بر پا گشت. بى آنكه هيچ قصد جدى براى رجوع به آراء آن سلحشوران قبيله ايمان وجود داشته باشد. به طورى كه، طى يكصد و پنجاه سال اخير همايشهاى بسيارى برگزار شده، ليكن، سازمانهاى آموزشى و برنامه ريزان نظام دانشگاهى به همان راهى رفته اند كه غرب صورت و سيرت آن را ترسيم كرده است.

شك نيست كه مجموعه «اعتقادات، اخلاقيات و احكام» هر يك به منزله ركنى اساسى در زير ساخت‌