در اين آيه، مردم آخرالزّمان، به غفلت و اعراض از خداوند، متّصف شده‌اند.[٢] در روايات نيز منظور از اشراط السّاعة كه در آيه ١٨ «سوره محمّد» به آن اشاره شده، رواج بيش از حدّ كفر، فسق و ظلم دانسته شده و موارد متعدّدى از آن بر شمرده شده است.[٣]

٢. وقوع اختلاف‌ها و درگيرى‌هاى بسيار: يكى از نشانه‌هاى آخرالزّمان، اختلاف‌ها و درگيرى‌هاى فراوان ميان گروه‌هاى گوناگون است:

«فَاخْتَلَفَالْأَحْزابُ مِنْ بَيْنِهِمْ فَوَيْلٌ لِلَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ مَشْهَدِ يَوْمٍ عَظِيمٍ»[٤] روايات، اين آيه را به ظهور فرقه‌هاى مختلف در جهان اسلام مربوط دانسته‌اند كه در آخرالزّمان پديد آمده، موجب اختلاف‌هاى بسيار خواهند شد.[٥] آيه‌ «يَلْبِسَكُمْشِيَعاً وَ يُذِيقَ بَعْضَكُمْ بَأْسَ بَعْضٍ»[٦] نيز به وقوع اختلاف‌ها و قتل و كشتار در آخرالزّمان تفسير شده است.[٧] بر اساس روايتى، آيه‌ «وَلَنَبْلُوَنَّكُمْ بِشَيْ‌ءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَ الْجُوعِ وَ نَقْصٍ مِنَ الْأَمْوالِ وَ الْأَنْفُسِ ...»[٨] به ترس و ناامنى، گرسنگى و قحطى و فقر و كشتار در آخرالزّمان اشاره دارد.[٩]

٣. ظهور دجّال: در هر سه دين آسمانى يهود، مسيحيت و اسلام، ظهور فاسدترين و مخرّب‌ترين جريان منحط در طول تاريخ، پيش‌بينى و از خطر آن پرهيز داده شده است.[١٠] دجّال كه تجسّم كفر، فريب و گمراهى است، در آخرالزّمان ظاهر شده، مردم را به پرستش خويش مى‌خواند. برخى از مفسّران، تفسير آيه‌ «لَخَلْقُالسَّماواتِ وَ الْأَرْضِ أَكْبَرُ مِنْ خَلْقِ النَّاسِ ...»[١١] را به ظهور دجّال ناظر دانسته‌اند كه در ديد مردم، عظيم‌ترين موجود جلوه مى‌كند؛[١٢] در حالى كه خداوند، او را از بسيارى مخلوقات ديگر كوچك‌تر مى‌شمارد.[١٣] سرانجام اين پديده به دست عيسى (ع) محو و نابود خواهد شد.[١٤]

٤. وقوع مصائب: برخى از آيات عذاب بر كافران و گنهكاران آخرالزّمان كه نزول عذاب را انكار مى‌كنند؛ تطبيق داده شده است:

«إِنْأَتاكُمْ عَذابُهُ بَياتاً أَوْ نَهاراً ما ذا يَسْتَعْجِلُ مِنْهُ الْمُجْرِمُونَ»،[١٥] «فَإِذانَزَلَ بِساحَتِهِمْ فَساءَ صَباحُ الْمُنْذَرِينَ»[١٦]

با استفاده از «آيه ٦٥ سوره انعام»، برخى از اين عذاب‌ها بدين شرح گزارش شده‌اند: صدايى هراسناك و دود در آسمان و حاكمان ستمگر:

«قُلْهُوَ الْقادِرُ عَلى‌ أَنْ يَبْعَثَ عَلَيْكُمْ عَذاباً مِنْ فَوْقِكُمْ»

فرو رفتن برخى انسان‌ها در زمين.

«أَوْمِنْ تَحْتِ أَرْجُلِكُمْ»، اختلافات بسيار در دين، «أَوْيَلْبِسَكُمْ شِيَعاً» قتل و كشتار «وَيُذِيقَ بَعْضَكُمْ بَأْسَ بَعْضٍ».[١٧] در اين دوره زمانى، ترس و ناامنى، گرسنگى و قحطى و فقر و كشتار نيز بسيار رخ خواهد داد:

«وَلَنَبْلُوَنَّكُمْ بِشَيْ‌ءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَ الْجُوعِ وَ نَقْصٍ مِنَ الْأَمْوالِ وَ الْأَنْفُسِ ...»[١٨]

٥. خروج سفيانى: بيشتر مفسّران، از ظهور لشكرى طغيانگر كه در آخرالزّمان در كشورهاى اسلامى به ستم و تعدّى پرداخته، سرانجام در صحرايى بيرون از مكّه، گرفتار عذاب الهى مى‌شوند، خبر داده و آيه‌ «وَلَوْ تَرى‌ إِذْ فَزِعُوا فَلا فَوْتَ وَ أُخِذُوا مِنْ مَكانٍ قَرِيبٍ»[١٩] را درباره آن لشكر دانسته‌اند. در روايات شيعه و سنّى، نام رهبر اين لشكر، سفيانى ذكر شده است.[٢٠] آيه‌ «أَفَأَمِنَ الَّذِينَ مَكَرُوا السَّيِّئاتِ» أَنْ يَخْسِفَ اللَّهُ بِهِمُ الْأَرْضَ ...»[٢١] نيز كه توطئه‌گران را به فرو رفتن در زمين تهديد مى‌كند، بر لشكر سفيانى تطبيق داده شده است.[٢٢] آيه: «... آمِنُوا بِما نَزَّلْنا مُصَدِّقاً لِما مَعَكُمْ مِنْ قَبْلِ أَنْ نَطْمِسَ وُجُوهاً فَنَرُدَّها عَلى‌ أَدْبارِها»[٢٣] نيز درباره بازماندگان لشكر سفيانى تأويل شده كه صورت‌هايشان معكوس گشته، پشت سرشان قرار مى‌گيرد.

٦. نداى آسمانى: بنابر روايات شيعه، جبرئيل نخستين كسى است كه با امام زمان (عج) بيعت كرده و با صدايى بلند به گونه‌اى كه به گوش همه جهانيان برسد، اين آيه را تلاوت مى‌كند:

«أَتى‌أَمْرُ اللَّهِ فَلا تَسْتَعْجِلُوهُ ...؛ فرمان خدا رسيد. پس ديگر شتاب مكنيد.»[٢٤]

آيه‌ «وَاسْتَمِعْ يَوْمَ يُنادِ الْمُنادِ مِنْ مَكانٍ قَرِيبٍ يَوْمَ يَسْمَعُونَ الصَّيْحَةَ