به تصرّف غير مجاز در اموال ديگران و سرمايه‌اى كه از راه‌هاى مختلف غير شرعى، مانند كسب درآمدى ديگر از وقتى كه به ديگران يا دولت فروخته‌ايم و در استخدام ديگرى هستيم، كسب درآمد از فروش اجناسى كه خريد و فروش آنها خلاف شرع مقدّس است، مانند فروش مشروبات الكلى، موادّ مخدّر، ابزار و آلات موسيقى، معامله با سرمايه مخلوط به حرام كه حقّ تصرّف در آن را نداريم، خريد و فروش اجناسى كه براى سلامت جامعه مضر است و ...، كسب مال حرام مى‌گويند كه از آن، به خوردن مال حرام يا همان لقمه حرام ياد مى‌شود و خواه، ناخواه آثارى را در پى دارد كه مى‌توان آنها را با وضوح و تأكيد قابل توجّهى در منابع دينى و كلام بزرگان آيين مشاهده كرد.

مال حرام به سبب تأثير شگرف منفى كه در زندگى بشر دارد، يكى از مباحث مهم در فقه زندگى است. احكام بسيارى در منابع اسلامى براى تبيين اين مهم وجود دارد؛ چرا كه انسان بايد در اين حوزه، بيشترين توجّه و دقّت را داشته باشد تا زندگى پاك و سالمى در دنيا ايجاد و مسير كمال را به خوبى بپيمايد.

كسانى كه دنياگرا هستند، به مال و منال اين دنياى فانى دل مى‌بندند و مى‌كوشند تا از هر راهى، هرچند نامشروع، آن را به دست آورند و گاه در لباس دين و مذهب، به توجيه مى‌پردازند تا مال حرام را براى خود حلال و نامشروع را براى خود مشروع سازند. خداوند در آيات زيادى از «قرآن كريم» به مسئله مال‌هاى حرام، علل و زمينه‌هاى گرايش به آن و آثارش توجّه دارد. نويسنده در اين مطلب بر آن است تا به اين مسئله از نگاه آموزه‌هاى قرآنى بپردازد.

تحصيل مال، امرى مطلوب است؛ زيرا مقتضى زندگى دنيوى و مادّى آن است كه انسان، امكاناتى را براى آسايش خود فراهم آورد و به تأمين نيازهاى مادّى خود بپردازد؛ از اين‌رو در آموزه‌هاى اسلامى تحصيل مال مشروع و طيّب همانند جهاد در راه خدا دانسته شده است؛ زيرا پاسخ‌گويى به نيازهاى مادّى و جنبه‌هاى دنيوى، امرى لازم و ضرورى است و انسان‌ها در سايه اقتصاد سالم، مى‌تواند بسترهاى رشد وكمال خود را فراهم آورند.

هرچند كه كاركرد مال تنها در حوزه تغذيه خلاصه نمى‌شود، بلكه حوزه‌هاى ديگرى از نيازهاى مادّى بشر را نيز دربر مى‌گيرد، ولى بايد توجّه داشت كه بخش عمده‌اى از نيازهاى تغذيه انسان با فراهم‌آورى مال امكان‌پذير است. بنابراين، انسان براى پاسخ‌گويى به ابتدايى‌ترين نيازهاى مادّى و جسمى خود، نيازمند تحصيل مال است؛ از اين‌رو خداوند دارايى و مال را براى انسان، خير مى‌شمارد؛ زيرا خير، آن چيزى است كه انسان براى رسيدن به كمالات خود، بدان نياز دارد